Als ik me had gedragen zoals de Bond uit de films, was ik al na 5 minuten uitgeschakeld.' (Foto: Daniel Craig in de nieuwste Bondfilm 'No Time to Die'.)

James Bond

Humo sprak met de échte James Bond: ‘Als ik me had gedragen zoals de Bond uit de films, was ik al na 5 minuten uitgeschakeld’

Door een toeval en een gedeelde illegale passie leerde ik begin dit jaar de échte James Bond kennen. Hij leeft nu - onder een schuilnaam die een anagram is van zijn échte naam, die níét Bond is - in Zwitserland. Bond stapt niet van ver op mij af. Hij verschijnt: hij was er al, maar wordt pas opgemerkt als hij daarvoor kiest. Bond bestelt géén Martini, 'shaken, not stirred'. Sterker, hij drinkt geen alcohol - slecht nieuws voor de sponsors. Hij praat afgemeten, welwillend maar nooit helemaal ontspannen.

Na ons gesprek gaat Bond even naar het toilet. Hij keert niet terug. Pas een uur later besef ik dat zijn laatste zin een afscheid was. Twee dagen later vang ik nog een glimp van hem op: aan het meer wordt hij in een auto geholpen door een vrouw die naar schatting zestig jaar jonger is. Aan de manier waarop zij hem vasthoudt en toespreekt, leid ik af dat die vamp níét zijn kleindochter is. Even kruist zijn blik de mijne, maar hij geeft geen enkel teken van herkenning, het is enkel een teken dat hij mij heeft gezien en de bevestiging dat hij álles ziet.

HUMO Hoe word ik spion?

James Bond «Daar kiest u niet voor. U wordt gevráágd. Of niet. Ik heb indertijd, in Oxford, mensen gekend die tot op het bot beledigd waren dat ze niet werden benaderd. Zelfs al wil je iets níét doen, je ego wilt gevraagd worden. Voor werken bij de geheime dienst – een job met een spannend aura – geldt dat dubbel. Nu, het is niets voor u, dat zag ik meteen.»

HUMO Waarom niet?

Bond «U bent te groot. Een spion moet onzichtbaar kunnen zijn – dat lukt u niet met die ridicule dubbele meter. U bent ook te nieuwsgierig. U bent een levensgenieter. U houdt van luxe. U bent verzamelaar. U wilt uzelf manifesteren, discussiëren, uw grote gelijk uiteenzetten. U kunt dingen niet laten gaan. A decent spy will walk away. U bent ook een dierenvriend, zag ik net, toen u die hond streelde.»

HUMO U kent mij amper, maar u weet dat al allemaal? En waarom is dierenvriend zijn een minpunt?

Bond «Het maakt je kwetsbaar. U bent ook ijdel: u bent zo iemand die het belangrijk vindt dat zelfs honden u sympathiek vinden.»

HUMO Wie wilt nu leven als spion?

Bond «Ik heb niets te verliezen. Mijn grote liefde overleed toen ze 14 jaar was – een hartstilstand, een of ander defect…

»Mijn drijfveer was in elk geval niet geld, macht of seks, maar avontuur. De vrijheid bevalt me. We zijn allemaal pionnen op andermans schaakbord, zelfs de koningin of de president, maar een spion heeft meer bewegingsvrijheid dan om het even welk ander stuk. Géén spion zijn leek me oersaai. Ik heb een onrustige natuur, ik verveel me snel. (Mompelend) Ik verveel me nu al.»

HUMO Ik zag u zonet níét zorgvuldig de omgeving scannen. Is dat niet wat een goede spion op een openbare plek dient te doen?

Bond (minzaam, alsof hij een niet al te snugger kind te woord staat) «Dat héb ik al lang gedaan. Voor u kwam, en terwijl u hier al zat, maar voor u mij zag. Als het hier niet veilig was, zaten we hier niet. Ik toch niet.»

HUMO Wat is spionage concreet in het veld?

Bond «Een vuil, maar noodzakelijk spel. Diplomatie is iemand vertellen dat hij naar de hel gaat op zo’n manier dat hij ernaar uitkijkt. Spionage is uitvlooien wáár de hel is, wat daar gebeurt, wie er de leiding heeft, en vervolgens voorkomen dat de hel uitbreidt en ons allemaal inlijft. De spion is de absolute tegenpool van de diplomaat. Ik krijg een opdracht, een doel. Ik ben alleen en moet in een hogedrukketel autonome beslissingen nemen – zonder resoluties of plenaire vergaderingen. (Staart naar het zeewier op zijn bord) Ik heb ooit zeven weken lang, ondergedoken, overleefd op zeewier… Nu is dat blijkbaar een trendy groente.»

Hansworsten

De Britse schrijver Ian Fleming bedacht in 1952 James Bond, maar was zélf een ex-spion. In zijn leven waren feiten en fictie één onontwarbaar kluwen: zo verwijst ‘GoldenEye’ naar de naam van Flemings villa in Jamaïca en de codenaam van een geheime operatie tijdens de Tweede Wereldoorlog die door Fleming mee werd bedacht. En wat te denken van deze dubbele bodem die Fleming in de mond van Bond legt: ‘Een van zijn vrienden, die bovendien hetzelfde beroep had uitgeoefend, had een aantal boeken geschreven over avonturen waarbij Bond betrokken was geweest. Als de authenticiteit van deze boeken op een hoger peil gestaan had, zou die auteur zeker vervolgd zijn krachtens de Officials Secrets Act.’

HUMO De wereld is er heel wat complexer op geworden sinds u in 1951 werd gerekruteerd.

Bond «Tijdens de Koude Oorlog was Rusland één solide blok. Dat was overzichtelijk. Het was een draak, die na de val van de Berlijnse Muur uiteenviel in honderd slangen. Vandaag zijn er veel meer spelers, met vaak heel tegenstrijdige belangen en heel frêle allianties. Vaak spendeer je een eeuw aan uitzoeken wie stiekem een verbond heeft gesloten met wie, en tegen de tijd dat je dat hebt uitgevlooid, is dat verbond opgeblazen en ben je terug bij af. Mijn opvolgers zijn nog een stuk paranoïder en meer gestresseerd dan ik al was. Maar in wezen is er niets veranderd. Je hebt macht of je hebt ze niet. Je leeft of je gaat dood.

»We live and learn. Wees maar zeker dat alle geheime diensten lessen hebben getrokken uit de recente coronacrisis: als Covid-19 de maatschappij al zozeer ontwricht, wat denk je dan dat het effect van biologische oorlogsvoering zal zijn? Kijk, naar de maan wijzen is makkelijk. Een man op de maan zetten is al wat moeilijker, maar niet onmogelijk. Maar hoe gedraag je je als je niet weet waar de maan precies is, enkel dat maanbewoners jou willen doden? Het spel is al begonnen en je krijgt geen voorsprong. En de regels van het spel kunnen op elk moment gewijzigd worden zonder dat iemand jou daarvan op de hoogte brengt. Dat baart paranoia. De uitdrukking first strike komt ergens vandaan. Het is een mirakel dat een kernoorlog nog niet is begonnen. Want wat is beter? De ander vertrouwen – wat de kans laat dat hij éérst vuurt – of preventief als eerste op de fatale knop duwen? Leven als spion is een constante nucleaire dreiging op mensenmaat.»

HUMO Goldfinger, Blofeld, Spectre, Dr. No, Le Chiffre, Sir Hugo Drax… Bestaan zulke megalomane Slechterikken écht?

Bond «Volgt u het nieuws? Bent u een beetje vertrouwd met de geschiedenis? Als je de lichaamstaal en de manier van spreken van Mussolini of Hitler goed analyseert, denk je toch: hoe is het mogelijk dat iemand die potsierlijke hansworsten ooit ernstig heeft genomen?! Zie ook: The Donald. Wat zeer zeker bestaat, in vele vormen, is iets zoals SPECTRE uit de boeken van Ian Fleming. Da’s een variant op die Special Executive for Counterintelligence, Terrorism, Revenge and Extortion. Het FBI en vooral de CIA zijn van die aard. En natuurlijk ook de vroegere KGB – Smersj in de films, de afkorting van smertj sjpionam, dood aan de spionnen. Het goede nieuws is dat die overheidsdiensten in realiteit niet worden bemand door megalomane griezels – al geldt ook hier never say never. Het slechte nieuws is dat die diensten veel machtiger zijn dan de privémonsters uit de verhaaltjes.

»De Poetins en Kim Jong-uns van deze wereld hebben a chip on the shoulder. Vooral Poetin: hij wil ongebonden aan regels heersen en tegelijk een gerespecteerd lid van de club zijn. In schril contrast met Berlusconi of Trump. Die zijn in wezen niet geïnteresseerd in macht, alleen in geld en seks – macht is voor hen slechts een middel.»

HUMO Wat zijn de grootste gevaren die ons bedreigen?

Bond «Een blinde vlek. Wishful thinking. Hoe kon 9/11 gebeuren? Door een gebrek aan verbeelding: de CIA had veel eerder en zorgvuldiger worstcasescenario’s moeten bedenken, hoe onwaarschijnlijk die ook leken. Ook gewenning is levensgevaarlijk. Indertijd stond de burger duizend angsten uit toen de gevaren van een kernbom voor hem werden uitgespeld. Nu gaan we er met z’n allen íéts te makkelijk vanuit dat het allemaal wel vanzelf in orde zal komen. Mocht de angst van de doorsnee burger meetbaar zijn, dan zou dat cijfer nu een stuk lager liggen dan in pakweg 1956 of 1962.

»Eén voorbeeldje. Ik weet heel zeker dat, ergens in Amerika, in 1961, een rat een paar draden had doorgeknaagd, waardoor bijna een op Moskou gerichte raket werd gelanceerd. Eén rat! En was die daar toevallig verzeild, of had iemand ze doelbewust losgelaten?»

HUMO Hoe schat u de kansen van Europa in als een andere mogendheid hier wil binnenvallen?

Bond «Is dat een retorische vraag? Europa is kansloos. De Russen zijn in topvorm en getraind om te veroveren. De Chinezen hebben een numerieke overmacht. En de fanatieke moslims die hier jarenlang ongestoord hun pionnen konden vestigen, zullen die Trojaanse paarden kunnen activeren. Europa is té vredelievend. Er zijn nu op ons o zo kwetsbare planeetje ook exponentieel meer kernbommen én megalomane dictators.»

HUMO Wat vindt u van de manier waarop Ian Fleming en later de producenten, regisseurs en scenaristen de ultieme spion portretteren?

Bond «De Bond uit de films is een held. Een échte spion is per definitie een antiheld. Het enige dat ik gemeen heb met de Bond uit de films is dat mij ooit een telefoonnumer werd toegekend dat de cijfers 007 bevatte. Ik heb meteen een ander aangevraagd.

»In de boeken van Ian Fleming is Bond een stuk geloofwaardiger, maar écht realistisch zijn die verhalen op geen enkel moment. Wat Fleming schreef was een geïdealiseerd zelfportret. De grote baas, M in de films, heb ik nooit ontmoet – die overlegde niet met mensen op mijn niveau. Eén aspect klopt: spioneren is in de praktijk altijd de strijd van één man tegen een heel systeem.

»Ach, als ik me had gedragen zoals de Bond uit de films, was ik al na 5 minuten uitgeschakeld, hoogstwaarschijnlijk met één rake kogel door het hoofd. In de films blijken de Slechterikken altijd zeer slechte schutters. Een bom ontploft altijd netjes enkele seconden te laat, Q geeft Bond altijd dat éne gadget dat van cruciaal belang zal blijken. En Bond kan altijd nét op tijd wegduiken achter een rotsblok dat de set designer daar attent voor hem heeft neergepoot. De bad guy houdt vóór hij de held doodschiet ook steevast een lange monoloog, die de held de kans biedt om alsnog te ontsnappen. Scenaristen zijn verliefd op hun eigen stem. In werkelijkheid is het: plop, voorbij.»

HUMO U heeft mij bevolen uw uiterlijk niet te beschrijven. Ik ben heteroseksueel, maar ik moet toch zeggen: op 93 jaar bent u niet alleen eerder groot dan klein, maar ook nog behoorlijk knap en goedgekleed.

Bond «I can’t help it (grijnst). Maar ik kan mezelf onzichtbaar maken: ik verschijn en verdwijn naar goeddunken.

»Maar u vroeg naar de films. Die woordspelingen zijn ellendig. Bond, in bed met een geile jongedame, als de telefoon gaat: ‘I can’t talk now, something big’s come up.’ Die vrouwennamen zoals Pussy Galore (vrij vertaald: kutten à volonté, red.). Die onwaarschijnlijkheden: Oddjob die met z’n blote hand een golfbal verpulvert! En al die ingewikkelde manieren om James Bond te doden: een giftige slang, een vogelspin, krokodillen, haaien... Even potsierlijk als pathetisch.

Niettemin: never say never. Het voordeel van iemand te laten verorberen door piranha’s is dat het een ongeluk zal lijken. Ook handig is dat die diertjes het lijk grotendeels verorberen. U lacht, maar ik ken gevallen waarbij piranha’s werden ingeschakeld. (Droog) Het helpt het budget als je je personeel niet moet voederen behalve met datgene waarvoor het werd aangeworven.»

HUMO Zelfs u moet letten op het budget? De fictieve Bond opereert op vijfsterrenplusniveau. In ‘Casino Royale’ revalideerde hij in Villa del Balbianello, misschien wel het mooist gelegen huis van Italië.

Bond «Ik ken het. In principe was mijn budget limietloos, maar ik moest de uitgaven wel kunnen verantwoorden. Nu, je vindt altijd wel een excuus voor een fles Krug of een peperduur horloge. In geen enkele bedrijfstak wordt zo gesjoemeld met onkostennota’s als in de spionage.»

HUMO Wie was tot dusver uw favoriete Bond-acteur? Sean Connery?

Bond «Connery is niet slecht, hij heeft tenminste charisma en het is geen dwerg. Maar Errol Flynn ware beter geweest: een échte avonturier én a true swordsman – hij reeg de ene na de andere vrouw aan zijn degen. Maar Flynn stierf helaas al in 1959 aan een hartaanval, lang voor de eerste verfilming.»

HUMO Heeft u ooit geheime informatie gelezen en vervolgens opgegeten?

Bond «Certainly not. Dat is inefficiënt. En het zou de tegenstander een excuus geven om mij open te snijden. Verbranden is beter, onthouden best.»

HUMO Hoeveel wilde achtervolgingen in een Aston Martin…?

Bond (ongeduldig) «Geen enkele, en al helemaal niet op ski’s of in speedboten. Een spion kan het zich niet veroorloven om klemgereden te worden of door een car chase de pers te halen. Blitse sportauto’s trekken ook als ze stilstaan ongewenste aandacht.

»Ik heb wel al met een straaljager gevlogen, en een tank bestuurd. Maar ook een elektrische rolstoel. Ik heb ook vaak tegenstanders te voet geschaduwd. Dat is veel directer, intenser, met meer stress en angst. Het verschil tussen een car chase en een achtervolging te voet is het verschil tussen een kogel en een messteek. Een messteek voelt een stuk intiemer, geloof me.»

HUMO Wat is het grootste verschil tussen u en de Bond in de boeken en de films?

Bond «Principes. Klinkt dat raar uit de mond van een spion? Ik ben een patriot en geloof dat ik mijn land en bij uitbreiding de Westerse wereld echt help. De Bond van Fleming daarentegen verzucht wel: ‘Oh, the things I do for England!’, maar in wezen is hij een hedonist en een opportunist, en als zodanig de ideale verrader en dubbelspion: mocht morgen blijken dat de grietjes knapper, de luxe groter en de financiële verloning beter zijn in Rusland, zou hij meteen overlopen.»

HUMO Kon u in uw carrière terugvallen op een figuur als Q?

Bond «Niet zoals in de film – Roger Moore die met z’n veel te guitige tronie opduikt uit een neppe krokodil, please! Maar ik heb de échte Q gekend. Ian Fleming baseerde dat personage op wapenexpert Geoffrey Boothroyd en op good old Charles Fraser-Smith.

»Charles was oorspronkelijk een boer, hij teelde melkvee. But what an extraordinary fertile mind! Hij stuurde golfballen met een kompas erin naar in Duitsland gevangen gezette Britse officieren. Wat ook iets zegt over het feit dat er tijdens de Tweede Wereldoorlog aan beide zijden gentlemen waren, in dit geval nazi’s die de Britse officieren toestonden om in gevangenschap te golfen. Ik heb Reg Norfolk nog gekend: die liet in Colditz, de zwaarst bewaakte gevangenis waar Britse officieren zaten die al elders waren ontsnapt, een Rolex-horloge leveren! Kon allemaal. Charles vervaardigde ook schoenveters met staaldraad erin, zodat gevangenen ijzeren tralies konden doorzagen, en landkaarten met onzichtbare inkt die zichtbaar werd met Jimmy Riddle

HUMO Wie is Jimmy Riddle?

Bond «Not who, whát. Jimmy Riddle is cockney rhyming slang: urine staat in de Londense East End bekend als piddle. Je pist op die stof en de landkaart wordt zichtbaar. Charles ontwierp ook een kogelwerende paraplu en een vals gebit met reservekogels erin. Hij stierf in 1992 en ik mis hem zeer.

»Ik heb ook Biffy Dunderdale gekend. Hij transporteerde de eerste onderzeeër, gemaakt in de VS, van Engeland naar de Zwarte Zee, in vijf delen, tijdens de Russische Revolutie! Hij was amper 19! Aan het front, in 1918, bracht hij zwaargewond 72 uur door in een bomkrater in niemandsland. Eén kogel werd gestopt door de stalen aansteker in het borstzakje van zijn uniform. Later repatrieerde hij Engelse hoeri’s uit de harem van de sultan. Op de Orient Express leerde hij hen beter kennen (knipoogt). Heerlijke man. Hij was getrouwd met the ravishing June Morse, dochter van de uitvinder van de morsecode. Ik heb veel van hem geleerd. (Zucht) Maar al die moedige derring-do is zinloos geworden: wat baten inventiviteit en plantrekkerij van de hoogste orde als moderne spitstechnologie die overklast? Zelfs de meest briljante geest kan nu vanop duizenden kilometers opgespoord worden met warmtedetectoren en uitgewist worden door een drone of een precisiebombardementje. Als we niet terugvallen op ons boerenverstand dan wordt het menselijk vernuft ons fataal.»

Het enige dat ik gemeen heb met de Bond uit de films is dat mij ooit een telefoonnumer werd toe­gekend met de cijfers 007. Ik heb meteen een ander aangevraagd.' (Foto: Sean Connery als James Bond.)

HUMO Op de Vlaamse televisiezender CAZ werd de uitzending van de James Bond-films gesponsord door deodorant AXE.

Bond «U bent vastbesloten om alle clichés af te ratelen? Ik gebruik geen enkel parfum. Dat laat sporen na. Een vast parfum is een gewoonte, en gewoonten zijn een risico. De mens is een gewoontedier, dat is zijn achilleshiel. De mens is ook een sociaal dier, ook dat is een zwakte die kan uitgebuit worden. Ik ben, zoals het hoort, een loner. En ik heb slechts één gewoonte, en die zal ik u niet opbiechten.»

Cunnilingus

HUMO Maakt chanteren deel uit van uw jobomschrijving?

Bond «If need be. Een geheim is wisselgeld en een staatsgeheim is de jackpot. Sommige politici en generaals hebben meer achilleshielen dan ze voeten hebben. De Kray Twins, gangsters uit Londen, hadden jarenlang minister Bob Boothby in hun macht: ze leverden hem jongetjes en vervolgens chanteerden ze hem. Desondanks had de biseksuele seksverslaafde Boothby ook nog een clandestiene affaire met de echtgenote van premier Harold Macmillan.

»Nu, naarmate de rokken korter werden, werden de politici schaamtelozer. En de schaamte voorbij is het aangenaam leven: daar ben je grotendeels onkwetsbaar voor chantage. Indertijd circuleerde in Engeland een ophefmakende foto van een man die werd gepijpt door de Duchess of Argyll. Het hoofd van die man was weggeknipt. Eén minister toonde aan de premier zijn penis om te bewijzen dat hij níét die headless man was! En in 1972 – toch niet de middeleeuwen – volstond een geluidsopname waarop een minister een prostituee neukte. Dat gehijg had van om het even wie kunnen zijn! Maar de minister bezweek. Nu zou zo iemand, mocht ik hem chanteren, reageren zoals de Franse president Mitterrand toen de pers hem confronteerde met zijn bastaarddochter: ‘Et alors?’

»Vergelijk die moderne schaamteloze je-m’en-foutisten met John Profumo (de Britse minister van Oorlog van 1960 tot 1963, red). Dat illustreert de tijdgeest: toen heette dat onverbloemd de War Office, nu ministerie van Defensie, níét van Oorlog. Profumo was als preutse edwardiaan zo old school dat hij indertijd ontslag nam en decennialang boete deed, alleen maar omdat hij een paar keer had geslapen met Christine, die toen nota bene een callgirl was én meerderjarig – zij het nipt, ze was 19. Diezelfde week had ze ook seks met Yevgeny Ivanov, een Russisch geheim agent. En Profumo was zo achterlijk om haar een liefdesbrief te schrijven, op officieel briefpapier van het ministerie. Héérlijk naïef.»

HUMO De verrukkelijke Christine Keeler. Ik zag haar één keer in Chelsea, ze was toen al oud en schichtig. Kende u haar goed?

Bond «I did – in alle betekenissen van het woord. (Even uit het lood geslagen) Ik heb haar sinds 1969 niet meer gezien, en ik vernam pas onlangs dat ze al in 2017 is gestorven.»

HUMO U heeft seks gehad met de geschiedenis.

Bond «Ik kan u niet verbieden om het zo te formuleren. Christine was niet al te snugger – she didn’t know how many beans make five – maar ze was lief, piepjong en naïef.»

HUMO Wat kan u ons vertellen over die Profumo-affaire, en de ravissante protagonisten Christine Keeler en Mandy Rice-Davies?

Bond «Dat zij lichtgewichten waren – geen beter afleidingsmanoeuvre dan twee jonge, mooie vrouwen! De échte spionnen waren dolblij dat alle media-aandacht naar Keeler en co. ging. Algemener geldt deze beproefde tactiek nog steeds: hoeveel fraudeurs, oplichters, dictators en machtswellustelingen denkt u dat blij waren met de jarenlange focus op de terroristische aanslagen van Osama bin Laden en consorten?

»Nog een feitje dat u zou kunnen interesseren: toen Christine werd ondervraagd, gaf ze aan dat de Amerikaanse president Kennedy in gevaar was. Lord Denning (die het onderzoek naar de Profumo-affaire leidde, red.) negeerde die waarschuwing. Drie maanden later werd JFK in Dallas vermoord. Christine werd te bekend om haar alsnog te vermoorden, maar ze werd haar leven lang opgejaagd door het establishment – the Old Etonian Mafia – en door de pers. Ik kon haar niet helpen zonder zelf zichtbaar te worden. Ivanov heb ik nog eens teruggezien, in 1993. Hij woonde toen in een piepklein appartementje in een gore buurt van Moskou. Ik weet nog precies wat ik toen dacht: ik hoop dat dit niet mijn lot wordt.»

HUMO Bezweek u ooit voor een honey trap, een oogverblindende spionne die u tussen de lakens pillow talk probeerde te ontlokken?

Bond «Een stijve penis heeft geen geweten, en alleen masturbatie blijft zonder gevolg. Nu, in sommige gevallen bezweek ik maar al te graag. Ik ontpopte me dan als een spraakwaterval… van válse informatie.»

HUMO Er zijn twaalf boeken en 27 films, waarin vampen zoals Solitaire, Vesper Lynd, Domino en Honey Ryder smelten voor Bond, maar waarin het woord clitoris niet één keer valt. In ‘You Only Live Twice’ zegt de gewonde Bond aan Kissy Suzuki dat hij haar niet kan beminnen: hij heeft een gebroken pink! Ooit van cunnilingus gehoord?!

Bond «For starters, ik ben niet verantwoordelijk voor hoe leken en amateurs mij afbeelden. Twee: ik ben níét de man uit de films. En ja, ik ben me ervan bewust dat clitoris geen Grieks eiland is. I’m not the kiss kiss bang bang type. Het zijn uw zaken niet, maar omdat het op 93 jaar toch niet meer uitmaakt: ik ben al 47 jaar impotent, omdat toegewijde ondervragers in 1973 te hard en te lang op mijn edele delen hebben ingebeukt. U hoeft mij dus niet te vertellen wat cunnilingus is.»

HUMO De James Bond in de films is een ouderwetse macho die onderdanigheid verwacht van onderling inwisselbare onenightstands – de jongste is amper 18. Zegt #MeToo u iets?

Bond (kijkt me strak aan) «U denkt toch niet dat wij rekening houden met dat soort futiele modeverschijnselen? U verwacht van mij dat ik een meedogenloze spionne galant en respectvol dood? U weet toch wat de behoeftenpiramide van Maslow is? De mens kan zich pas gul en nobel gedragen en zich ten volle ontplooien naarmate een aantal basisbehoeften zijn vervuld. Als u #MeToo vernoemt, probeert u de spelregels van één spel over te enten op een heel ander spel.

»Sommige vrouwen geilen op spanning of verliezen zich graag in een risicovol rollenspel. Sommigen fantaseren over seks met een gevaarlijke spion, anderen hébben seks met een gevaarlijke spion – vaak zonder het te weten. Denkt u écht dat ik mij steevast voorstel met dat onnozele: ‘Bond. James Bond’?»

HUMO In Flemings boeken is Bond de koning van de bindingsangst. Toch trouwt hij in ‘On Her Majesty’s Service’ met de Siciliaanse Teresa… Die nog geen uur later wordt neergeschoten door Ernst Stavro Blofeld. Bent u getrouwd of getrouwd geweest?

Bond (koel) «That’s off limits.»

HUMO In de film zou mijn personage nu zeggen: ‘I’ll take that as a yes…’

Bond (zwijgt)

HUMO Hoeveel mensen hebt u gedood?

Bond «Heel weinig eigenlijk. Je doet het absolute minimum, maar soms is moord het absolute minimum. Vijftien? Ik heb het niet bijgehouden. »

HUMO Hebt u ook vrouwen gedood?

Bond (sereen) «Naturally. Drie keer. Maar een spionne is geen vrouw. En voor u het vraagt: dat waren gewetenloze, zeer kille en eerder lelijke vrouwen, níét de charismatische vampen uit de films. Een knappe spionne valt te veel op.»

»De beste spionne die ik ooit heb gedood, was een Chinese dame. Maar zoals je kan vermoeden, had ook zij één zwakte die haar fataal werd. Ik zeg niet welke, want het is dezelfde als de mijne (grinnikt).»

HUMO Voelt u iets als u iemand doodt?

Bond «Emoties leiden af. En ik heb enkel mensen gedood die het verdienden.»

HUMO Says who?

Bond «De geschiedenis. Zij die het verdienen te sterven, sterven de dood die zij verdienen. Tijdens de oorlog heette wat ik doe ‘verzet’. Ik doodde mijn eerste mens toen ik 13 was: een vrouw die verzetslui had verraden aan de nazi’s. Je kan wat ik deed moord noemen, of wraak, of een verzetsdaad. Het is alle drie waar. De nazi-jagers die na de oorlog op ondergedoken kampbeulen joegen, waren ook een soort spionnen. Is het nieuws voor u dat exact dezelfde situaties voorkomen in wat wij zo naïef ‘vredestijd’ noemen?

»Toen in juli 2000 in de buurt van Parijs die Concorde neerstortte, was er een spion aan boord. Ik neem aan dat het toeval was dat iemand die een dozijn aanslagen had overleefd domweg stierf in het meest onverwachte vliegtuigongeluk uit de geschiedenis van de burgerluchtvaart. (Kijkt me strak aan) En ik neem ook aan dat het vergezocht en onredelijk is om te denken dat een geheime dienst een volgeboekt burgervliegtuig laat neerstorten, enkel en alleen om één spion uit te schakelen.»

HUMO Vertel eens iets over lijken laten verdwijnen?

Bond «Vaak laten we het lijk gewoon liggen, niemand maalt erom. Een spion bestáát officieel niet.

»Maar als je ooit met een lijk zit opgescheept, beveel ik crematoria aan. Al dat gezeur over vingerafdrukken en DNA is niet aan de orde als één corrupte medewerker van een crematorium even de andere kant op kijkt. Meer dan één nabestaande heeft al, vermengd tussen de as van zijn betreurde vader of echtgenote, nietsvermoedend ook de as van een spion uitgestrooid…

»Ik heb de indruk dat spionnen wat uit het nieuws zijn verdwenen. In mijn jonge jaren waren Kim Philby, Anthony Blunt, Guy Burgess en Donald MacLean household names, zelfs de grootste kluizenaar wist wie zij waren. Maar nu? Stilte. Terwijl nooit eerder zoveel spionnen actief waren! Ook de halveringstijd van spionage is lang: nu nog ricocheren kogels die werden afgevuurd in 1950 of 1973.»

HUMO Gesproken over halveringstijd: in Londen werd journalist Alexandr Litvinenko in een hotel vergiftigd met plutonium. En in het bucolische provinciestadje Salisbury werd in 2018 Sergej Skripal door Russische spionnen vergiftigd. Op klaarlichte dag, op een openbare plaats. Hoe vindt u dat?

Bond «Amateuristisch. Vooral omdat één van de Russen in Salisbury het parfumflesje met het gif zomaar weggooide in een openbare vuilnisbak, waar het werd gerecupereerd door een vrouw die het ‘parfum’ gebruikte en stierf. Dat is paniekvoetbal.

»Als u van mij een veroordeling op morele gronden verwacht, moet ik u teleurstellen. Sergej Skripal was een dubbelagent. Daar heeft hij zelf voor gekozen. Als dubbelagent heb je een houdbaarheidsdatum en nergens echte vrienden. Hij mag blij zijn: hij werd eerder in Rusland terecht beschuldigd van hoogverraad en zou dertien jaar strafkamp hebben gekregen als hij niet was uitgewisseld. Niemand overleeft dertien jaar strafkamp.»

HUMO En zijn dochter Yulia, die ook werd vergiftigd?

Bond «Collateral damage. Iedereen laat wel eens een steek vallen.

»Alexandr Litvinenko overleefde het radioactieve gif dat hij geserveerd kreeg lang genoeg om zijn moordenaars aan te wijzen. Hij werd in de Westerse media steevast omschreven als een journalist die kritiek uitte op het bewind van Poetin, maar Litvinenko stond ook op de loonlijst van MI6 en was dus de facto een spion – niet eventjes, maar jarenlang.

»In Rusland hebben ze ook hun Q: polonium-210, het radioactieve vergif, werd ontwikkeld in het laboratorium van het FSB, een Russisch ‘researchinstituut’ – what’s in a name? Het gif werd toegediend in wat wij een black hole noemen: een deel van een hotel dat nipt buiten het bereik van de veiligheidscamera’s valt.»

HUMO Je bedoelt het Londense Millennium Hotel aan Grosvenor Square, waar ik zelf meermaals verbleef. Dan komt het plots erg dichtbij.

Bond «De Amerikaanse ambassade is vlakbij, met de kantoren van de CIA op de vierde verdieping (grijnst). Denk aan al die keren dat je zonder het te beseffen in de lift stond met een spion. It gets worse: ook op de deurklinken, de kranen en de handdroger in een gastentoilet werden huizenhoge waarden van radioactiviteit gemeten, tot 100.000 becquerels – ruim voldoende om een olifant te doden. In het afvoerputje van de hotelkamer van Kovtun, één van de moordenaars, werd een overschotje pollonium gevonden dat 390.000 becquerels mat! Heb jij niet ook in die kamer verbleven? En door een theepot eventjes uit te wassen krijg je het vergif er niet uit. En de volgende dag is die radioactieve theepot bij de afternoon tea in het hotel opnieuw gebruikt, en de dag daarna, en… Je krijgt het al warm, merk ik.»

Buffer België

HUMO In de boeken van Ian Fleming wordt België vermeld, en één keer specifiek Antwerpen. Kent u spionnen uit ons land?

Bond «Niet meer. Ik heb Elvire de Greef gekend. Nooit van gehoord? Je moest je schamen. Zij redde minstens driehonderd Britse piloten wier vliegtuig was neergehaald uit de klauwen van de nazi’s. Zij smokkelde hen op gevaar van eigen leven weer naar Engeland. Na de oorlog heeft ze nog dertig jaar voor ons gewerkt. A sublime creature, ze verdient een standbeeld.

»Eigenlijk vraagt u nu of ik droog water ken. Belangen moeten groot genoeg zijn om ervoor te spioneren of te moorden. Belgische belangen zijn enkel groot genoeg om iemand een lichte schaafwonde te bezorgen. Neem het niet persoonlijk, maar wat u ‘ons land’ noemt, is geen echt land. België is een kunstmatige constructie, opgericht opdat de grote mogendheden een bufferzone zouden hebben: een niemandslandje waar ze hun conflicten konden beslechten zonder hun eigen land al te zeer te beschadigen. Ook nu is van België enkel de vierkante kilometer waar de NAVO en de EU gevestigd zijn interessant.»

HUMO Bent u nu nog licensed to kill? Bezit u nog wapens?

Bond «I am. I do. En voor u dat vraagt: ja, ik heb ze sinds mijn offficiële pensionering nog gebruikt.»

HUMO Wat ik me altijd heb afgevraagd: wil licensed to kill zeggen dat u ongestraft om het even wie mag doden, of enkel andere spionnen?

Bond (grijnst) «Wordt u ongerust? In principe mag ik enkel andere spionnen doden. Maar wie zal bewijzen dat uw lijk níét dat van een spion was?»

HUMO Wat is voor een spion het gevaarlijkste?

Bond «Slapen, natuurlijk. Je bent niet alert en je bevindt je uren op dezelfde plek. Een bad nemen is niet veel beter.»

HUMO De fictieve James Bond rookt en drinkt en slikt benzedrinepillen… U bent nu 93. Hoe verklaart u dat u al die rotzooi heeft overleefd?

Bond «The luck of the draw? Ik heb nooit gerookt, dat helpt – Ian Fleming joeg er dríé pakjes sigaretten per dag door. Ik ben wel al twee keer gestorven: twee lijken werden aan de tegenpartij gepresenteerd als het mijne. Maar natuurlijk publiceerde de geheime dienst níét mijn in memoriam in The Times, in tegenstelling tot wat Fleming schrijft. Een dode kan ongestoord werken. En wat is nog beter dan de vijand doen denken dat je al dood bent? Hem in de waan laten dat je nooit hebt bestaan. Geen betere dekmantel voor een spion dan de mensheid te doen geloven dat je niet bestaat. Het komt mij dus goed uit dat de wereld denkt dat ik een fictief personage ben.»

HUMO Een spion die zijn contract ondertekent, ondertekent daarmee vaak ook zijn doodvonnis. U lijkt rustig te zullen uitdoven.

Bond «Het grootste nadeel aan spioneren is dat je, als je maar lang genoeg leeft, uiteindelijk overbodig wordt. Je wordt dan een achilleshiel van je eigen land. Op de duur vindt zelfs je eigen werkgever dat je te veel weet. Misschien word ik dus alsnog vermoord door hen die door uw lezers werden verkozen. Net zoals huurmoordenaars en gangsters worden spionnen zelden oud. U spreekt dus met een aberratie.»

HUMO Ik vond u veel openhartiger dan ik had verwacht.

Bond «Ik heb u niets verteld.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234