Tsjernobyl Jan Balliauw Jan Balliauw en operator Oleksej Breoes in de controlekamer van Tsjernobyl 3, een kopie van de controlekamer van de vernielde reactor 4.Beeld VRT

televisie★★★½☆

‘In de ban van Tsjernobyl’: ‘Waar ‘Chernobyl’ vooral een onbehaaglijk gevoel oproept, handelt dit programma eerder in feiten, cijfers en grafiekjes’

Een wetenschapster spreekt met een operator die levend ligt te composteren op een ziekenhuisbed. Drie duikers waden een gewisse dood tegemoet. Chinese vrijwilligers krijgen 90 seconden om brokken grafiet van het dak te kegelen, en beneden weten naakte mijnwerkers dat ze met hun pikhouwelen hun eigen graf delven... De HBO-serie ‘Chernobyl’ zit vól van zulke benauwende, nachtmerrieachtige scènes. De documentaire ‘In de ban van Tsjernobyl’ die daar op Canvas aan voorafgaat, is minder prangend en fungeert eerder als voetnoot.

Ik was in 1986 nog niet geboren, maar er is íéts - ik kan er nu ook niet meteen opkomen wát precies - waardoor ik me wel kan voorstellen hoe dat voelt, leven met een onzichtbaar, ongrijpbaar gevaar dat als een donkere wolk boven de volksgezondheid hangt. Waar ‘Chernobyl’ vooral dat onbehaaglijke gevoel wil oproepen, handelt ‘In de ban van Tsjernobyl’ eerder in feiten, cijfers en grafiekjes. Zo weet ik nu dat een kernreactor weleens een grafietblok huisvest, waarin meer dan 1.600 brandstofstaven en 200 regelstaven van jetje geven, maar niet wat ik daar zonodig mee moet. Mij bekroop tijdens zo’n uiteenzetting - zie ook: het verschil tussen alfa-, bèta- en gammastraling - het gevoel dat mij ook weleens overvalt wanneer iemand zijn yoga-routine begint uit te leggen: kust allemaal mijn kloten, ik ga poepen in Ibiza.

Een groot fysicus is niet aan mij niet verloren gegaan, vandaar misschien dat ik mezelf erop betrapte dat ik tijdens het eerste luik van deze drie-akter aldoor snakte naar ménselijke verhalen, als tegengewicht voor de drukkende doom & gloom die HBO zo rijkelijk serveert. Rusland-kenner par excellence Jan Balliauw, die zich met mensen minder op zijn gemak lijkt te voelen dan met data, had er de personages voor. Zo was er Sergej Volodin, een helikopterpiloot die later een panische angst voor vliegen ontwikkelde. Samen met zijn stilzwijgend naast hem plaatsnemende echtgenote - wie zijn ogen toekneep, zag er trekken van Frank Focketyn in - vertolkte hij een droevige ‘In de gloria’-sketch. Operator Oleksej Breoes kende een nog droever lot: na Tsjernobyl, en bedreigingen van de KGB, was een carrière als journalist zijn enige uitweg. Dat feit kreeg je mee. Maar ‘t was niet dat je hem leerde kénnen.

Het sterkste fragment was het laatste, over Aleksej Ananenko, één van de drie duikers en een Grote Held van het Oekraïense Volk. Maar nu woont hij in een streng oostblokappartement, sukkelt hij met zijn geheugen en moet hij tijdens het interview pilletjes krijgen van zijn vrouw. Maar dat eenzame kadertje met zijn gouden plak - die hij pas kreeg na de HBO-serie - dát hangt aan de muur. Natuurlijk zijn dit uit roestvrij staal opgetrokken mannen die gesmeed zijn in de vuren van de oude Sovjet-Unie, dus wie van hun gezichten emotie wilde aflezen, kon maar beter goed uit zijn doppen kijken.

Wie meteen ook goed luisterde, kon parallellen trekken met het heden. Niet genoeg beschermend materiaal, oversten die fake news blijven roepen... Amerikanen zouden er vandaag de wrange ironie wel van inzien dat hun grote Koude Oorlog-rivaal destijds zo de mist inging bij een nationale crisis. (Ontkenning als overheidsbeleid: in de Sovjet-Unie was Tomorrowland het besmettelijkste feestje aller tijden geworden, en zaten we nu met z’n allen in elkaar gezicht te hoesten op terras.)

Er werd op een goed halfuur véél aangesneden, misschien te veel. Een mooie vondst was de beamer die Balliauw met zich meezeulde. Op de afgebrokkelde muren van Pripjat, de werkersstad met het mistroostigste reuzenrad sinds dat van de Sinksenfoor, projecteerde hij beelden van gelukkiger tijden. Het effect was donker en bevreemdend. Maar dan kreeg je weer een minuutje getuigenis, en dan een archiefbeeld. En dan zo’n tekstblok dat je abrupt richting schoolbanken verwees. Ik begrijp het wel, dat moet tegenwoordig allemaal thuis gebeuren, maar toch.

‘Chernobyl’ blijft aan je ribben kleven als een in radioactief koelwater gedrenkt T-shirt. ‘In de ban van Tsjernobyl’ vertelt je met plezier alles over dat koelwater. 

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234