De Teletubbies: Dipsy, Tinky Winky, Laa-Laa en Po. Beeld
De Teletubbies: Dipsy, Tinky Winky, Laa-Laa en Po.

Uh-oh!25 jaar Teletubbies

‘Kinderen worden er dom en homoseksueel van’: de Teletubbies zorgen al 25 jaar voor controverse

Ze werden 25 jaar geleden geboren en zorgden met hun peuterserie voor een hype: de Teletubbies. Maar evengoed klonk er kritiek op Dipsy, Tinky Winky, Laa-Laa en Po.

Dennis Jansen

Vraag een willekeurige ouder van rond de 50, 40 of 30 jaar om de volgende zin af te maken: ‘Het zonnetje lacht, de lucht is blauw....’ en, jawel, het gros zegt onmiddellijk: ‘Teletubbies, kom maar gauw!’. Zo begint elke aflevering van Teletubbies.

De peuterserie verovert 25 jaar geleden de wereld. De reeks ontstaat in Engeland waar ‘ouders’ Anne Wood en Andrew Davenport in 1997 als tv-producenten vier wel heel bijzondere kinderen scheppen. Het zijn Tinky Winky (met handtas), Dipsy (met hoed), Laa-Laa (met bal) en Po (op een step), respectievelijk een paarse, groene, gele en rode figuur. De vier springen, dansen en spelen. Ze hebben antennes op hun hoofd, wonen in een groen heuvellandschap met windmolens, bloemen, bomen. En van die grote konijnen, Vlaamse reuzen. Ze bedienen zich van brabbeltaal: uh-oh, ah-oh, oh-oh.

Dikkerdje

De naam Teletubby staat voor iets als ‘televisie-dikkerdje’. ‘Dikke knuffels’ eigenlijk, als een tobbe (tubby) met een beeldscherm in hun buik. De spreuk van het ‘lachende zonnetje en de blauwe lucht’ gaat gepaard met een opkomende zon, waarin een baby lacht. Een voor een komen ze dan tevoorschijn en als de windmolen gaat blazen, duwen de Teletubbies een voor een hun buik vooruit, waarna één scherm gaat opflikkeren. Daar wordt dan een filmpje vertoond dat opgetogen wordt verwelkomd door zijn vriendjes én, nog belanger, de jonge kijker thuis. Op die filmpjes zien we échte kinderen. In het zwembad, op de boerderij of liedjes zingend. Ze zijn kort, te kort, vinden de Teletubbies zelf. ‘Nog een keer, nog een keer’, roepen ze in koor.

Ook die kreet kennen miljoenen kinderen én ouders. «We constateerden dat er nauwelijks tv-programma’s waren voor de allerkleinsten», vertelde Anne Wood ooit. «Je had Sesamstraat en de bekende vijfminutenprogramma’s, maar zonder daaraan afbreuk te willen doen: veel steken de peuters daar niet van op. We proberen een programma te maken waarin zij iets van zichzelf herkennen. Waar ze van kunnen genieten en om kunnen lachen. En dat hun zelfvertrouwen geeft.»

Wie denkt dat Teletubbies in een studio wordt opgenomen, heeft het mis. Op Sweet Kowle Farm, een boerderij in het Britse dorpje Wimpstone in Warwickshire, vinden de opnames plaats, kruipen de acteurs –professionele dansers – in de pakken, maar wordt de lucht met het opkomende zonnetje door een computer vervaardigd.

Rage

Het wordt een rage. Eerst in Engeland, waar de de herkenningsmelodie van hun programma direct op nummer één van de hitlijsten staat. Op een zeker moment gaan er meer Teletubbies-platen over de toonbank dan Spice Girls-singles. De commercie haakt rap in met mokken, T-shirts, voorleesboeken, knuffels, horloges en vlaggetjes.

Maar liefst 120 landen kopen het format, ook België en Nederland. Stemacteurs doen auditie: in Nederland wordt Stan Limburg Tinky Winky, Huub Dikstaal Dipsy, Marjolein Algera verzorgt de stem van Laa-Laa en Marlies Somers is Po. De verteller: Jon van Eerd. «Het begon als een simpele inspreekklus, maar het werd een hype», kijkt Van Eerd terug. «De Engelsen waren nogal strikt. Ook al zeiden de figuurtjes niet meer dan uh-oh, de Nederlandse stemmen moesten lijken op de Engelse. Mijn bijdrage was summier. Met zinnen als ‘Op een dag in Teletubbieland ging Laa-Laa boodschappen doen’. Er was ook gedoe. Sommige kinderpsychologen waren erop tegen.»

Hun kritiek: te commercieel, peuters zitten te vroeg voor de televisie en de Teletubbies zouden hen dom houden, omdat ze geen hele zinnen kunnen uitspreken. De counter kwam logischerwijze van Anne Wood: «Andrew en ik stelden een lijst samen van woorden en zinnen die kinderen zich het eerst eigen maken. Zo ontstond het Teletubby-vocabulaire. Er zijn heel wat kinderen die moeilijkheden hebben met taal. Omdat de Teletubbies gebrekkiger praten dan zijzelf, putten kinderen daar troost uit. De filmpjes tussendoor dragen ertoe bij dat kinderen iets van hun eigen ervaringen kunnen herkennen.»

Tischa Neve, kinderpsycholoog, stelt dat de meningen waren verdeeld over de educatieve factor. «Maar dat had vooral met de irritatiefactor bij de ouders te maken. Met hoge stemmetjes en die eindeloze herhaling. Maar kinderen vinden dat juist heerlijk. Het is niet voor niets dat kinderen op die leeftijd honderd keer hetzelfde boekje voorgelezen willen hebben, terwijl de ouders denken: nu even een ander. Het spreekt de kleinsten aan, die hoge stemmetjes, de mooie kleuren, de bloemen, het simpele gehalte. Het is een overzichtelijk rustig kabbelend gedeelte. Niet heel educatief, maar moet het dat zijn? Nee. Het is een schattig soort tv. Het kan geen kwaad.»

«Het langste wat ik ooit heb gezegd was: ‘Ooh wolken, ooh Dipsy stout, ooh Dipsy stout, ooh wolken», grijnst Marjolein Algera, die de stem van Laa-Laa verzorgde. Ze vindt de stem van haar gele karakter, 25 na dato, binnen luttele seconden terug. «Dipsy honger. Kom mee met Laa-Laa.»

Buffelen

De Nederlanders nemen binnen anderhalf jaar tweehonderd afleveringen op. Algera: «Dat was buffelen. In het begin mocht niemand weten dat wij de stemmen waren. Dan zou de magie verloren gaan. Ik kan me nog wel herinneren dat ik in de keuken stond te repeteren en mijn zoontje in de woonkamer de stem van Laa-Laa van twee kanten hoorde komen.’’

Algera hoorde nog een zielige anekdote destijds. «Tijdens de opname op de boerderij in Engeland hadden die Vlaamse reuzen de hele plastic bloemenset opgegeten. Al die beesten gingen dood», aldus Algera, die ook de stem van Calimero en Bart Simpson deed.

Chillen

Er is, al vrij snel, een onverwachte bijvangst. Teletubbies spreekt ook de uitgaande jongeren aan. Algera: «Die waren dan de hele nacht aan het housen en dansen geweest en gingen er ’s morgens bij chillen.’’

Het idee voor een attractiepark in Engeland mislukt vanwege de enorme poppen (‘Daar schrokken de kleuters van, de verhoudingen waren zoek’, aldus Algera), maar de poppen zijn pas echt aan het dansen als de Amerikaanse televisiedominee Jerry Falwell in 1999 stelt dat, voornamelijk Tinky Winky, ‘homoseksualiteit zou aanmoedigen’. Dit omdat ‘de paarse Teletubby een tasje draagt en zijn antenne in de vorm van een driehoek is, symbool van de homo’s’, zo stelt hij. «Ouders, weest op uw hoede voor deze bijbedoelingen van de makers van de Teletubbies», waarschuwt hij. Belachelijk, briesen de producenten. «Dit is een lieve, onschuldige kinderserie. Het is ongehoord te suggereren dat wij daarin een seksuele boodschap verstoppen.»

Stofzuiger NoeNoe. Beeld
Stofzuiger NoeNoe.

Stan Limburg, de Nederlandse vertolker, wordt er nog kwaad om. «Die achterlijke idioot van een dominee. Half Nederland had het erover. Nou nou, Tinky Winky had een handtas en droeg een tutu. Alsof kinderen tot 3 jaar met homoseksualiteit bezig zijn.»

Dat de Teletubbies in Engeland écht beroemd zijn, merkt Limburg op het vliegveld Heathrow als hij een poppenwinkel bezoekt. «Daar verklapte mijn vrouw in een winkel dat ik de Nederlandse stem was van Tinky Winky. Het personeel viel bijna van de stoel. Ik moest handtekeningen uitdelen, op de foto, ik werd behandeld als een Hollywoodster.»

Inmiddels hebben ze drie kleindochters en heeft de oudste van 2,5 een favoriete knuffel. «Tinky Winky. Zagen we in een speelgoedwinkel hier in de buurt, dus die móésten we hebben. Het is haar lievelingsspeelgoed. Als ze ziek is of weggaat, Tinky Winky móét mee.»

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234