'Meat: a threat to our planet?'Beeld BBC

televisie★★★★☆

‘Meat, a Threat to Our Planet?’: ‘Na deze film leven we een paar weken alleen op wortels en selderstengels’

Wetenschappers hebben al vaak geroepen dat onze eetgewoonten, en dan vooral de hoeveelheid vlees die we consumeren, op lange termijn onhoudbaar zijn voor de planeet, maar omdat wetenschappers vaak schreeuwenden in de woestijn zijn, en krantenartikelen over hun bevindingen weinig of niet worden gelezen omdat er nog wat filmpjes moeten worden bekeken waarin kattenbeesten op hoogst lollige wijze van een trap duikelen, besloot Liz Bonin op het vliegtuig te stappen om, de wereld rond, één en ander ter plekke vast te stellen. In de hoop met haar alarmkreet hier en daar toch een nog van een rozig ribstuk naburpende vleeseter de lodderige ogen te openen.

Haar eerste tussenlanding was Texas, een stoffige regio in de U.S. of A. waar steak letterlijk en figuurlijk groot is, én in veel eethuizen gratis als je een homp van twee kilo, ongetwijfeld onder enthousiast applaus van de aanwezige klandizie, volledig binnengespeeld krijgt. Bonin, een biologe die ons vorig jaar nog een flinke trap in de maag gaf met een docu over plasticvervuiling, zette op weg naar een veebedrijf - een gigantische openlucht vleesfabriek waar jaarlijks een miljoen runderen werd vetgemest - een paar cijfers op een rijtje: jaarlijks worden wereldwijd 65 miljard dieren geconsumeerd, een aantal dat volgens de verwachtingen alleen nog maar zal stijgen. De laatste jaren verdubbelde het aantal varkens en verviervoudigde het aantal kippen op aarde. Alleen al de Amerikanen kauwen jaarlijks liefst 10 miljard kilo vlees weg. Het verklaart de tailles die je er in het straatbeeld ziet. In de discussie over het klimaat gaat het vaak over de uitstoot van auto’s en vliegtuigen, maar de globale, nog steeds groeiende vleesindustrie is ondertussen verantwoordelijk voor de productie van méér broeikasgassen dan alle vormen van transport – inclusief schepen – sàmen.

Vooral runderen zijn een ramp voor het klimaat: een koe laat via achter- en vooral voorkant massa’s methaan ontsnappen, een broeikasgas dertig keer krachtiger dan CO2. Concreet betekent zulks dat elk van de anderhalf miljard (en tegen 2050 wellicht drie miljard) runderen op de aardbol jaarlijks evenveel aan de klimaatopwarming bijdragen als een auto die 600 liter benzine verbruikt. Terwijl dat nog volop aan het bezinken was, liep Bonin al rond in North Carolina, waar grote varkensboerderijen zoveel mest produceren dat de vele gigantische bassins waarin het spul wordt geloosd geregeld overstromen, en waterlopen in de wijde omgeving in open riolen vol antibiotica en gevaarlijke bacteriën worden veranderd. Zo bont maken ze het, althans bij ons weten, zelfs in Wingene niet.

De beerlucht van North Carolina en de runderhel in Texas leken echter wel een ecologisch paradijs vergeleken met de apocalyptische horror waar Bonin in Brazilië in terechtkwam, het land dat 60 procent van het Amazonewoud op zijn grondgebied heeft, maar ook ’s werelds grootste exporteur van rundsvlees is. Geen enkel land huisvest méér vee, en om plaats te maken voor grasland worden in ijzingwekkend tempo grote delen van het regenwoud platgebrand. Een praktijk die ook nog eens wordt aangemoedigd door president Bolsonaro, ook al hoor je er minder over, een nog gevaarlijker gek dan zijn Amerikaanse ambtsgenoot. Volgens een lokale milieuactiviste is inmiddels al 20 procent van het woud in vlammen opgegaan. Een dubbele catastrofe voor het klimaat, want de branden blazen niet alleen een pak CO2 de atmosfeer in, met het woud verdwijnt ook een belangrijke natuurlijke opslagplaats van CO2. De toestand is inmiddels zo dramatisch dat wetenschappers onlangs nog meldden dat het gevreesde tipping point in zicht komt, en het Amazonewoud weleens volledig zou kunnen verdwijnen. Heeft iemand Sting recent nog gezien of gehoord?

Minder bekend is dat de cerrado, het uitgestrekte savannegebied in westelijk Brazilië, er nog erger aan toe is. Dit qua biodiversiteit rijkste savannegebied ter wereld wordt vier keer sneller dan het Amazonewoud gedecimeerd om plaats te maken voor landbouwgronden met aan alle kanten tot de einder reikende monoculturen. Gewassen die vaak als veevoeder dienen. Waarmee de perfide cirkel waarin het hele systeem gevangenzit – veeteelt vereist veel te veel landbouwgrond voor wat het uiteindelijk aan voedingswaarde oplevert – nog eens schrijnend duidelijk werd. Bonin, zoals steeds zeer betrokken en zelfs emotioneel, en zoals steeds stoorde ons dat niet, stond erop te kijken met een pruillip die bijna op haar knieën hing.

Naar het voorbeeld van David Attenborough wilde ze van haar betoog echter geen onheilsboodschap maken, hoe rauw en deprimerend sommige feiten en beelden ook waren. Bonin liet ook zien dat er op allerlei terreinen aan alternatieven wordt gewerkt: ze ging langs bij een Amerikaanse varkensboer die biogas wint uit de mest van zijn dieren, proefde bij een start-up in San Francisco kunstmatig gekweekte en blijkbaar niet eens zo onsmakelijke nuggets, en toonde ook een ethische landbouwer in Wales die op zijn zeer bucolisch ogende boerderij slechts een beperkt aantal dieren hield en ze, teneinde zichzelf eraan te herinneren waar al dat lekkers op tafel vandaan kwam, ook zonder uitzondering zélf slachtte, uiteraard op de meest diervriendelijke manier. Wat hij prompt demonstreerde – het liep tegen etenstijd – door voor de camera een brave leghen die lang genoeg haar plicht had vervuld – ‘Dan voelt ze niks’ - de nek te breken.

De boodschap die Bonin wilde meegeven, was ook positief: wij als consumenten kunnen het probleem aanpakken en verandering afdwingen door simpelweg minder vlees te eten. Volgens experts is één à twee porties per week ideaal. Omdat er een zeer directe relatie is tussen consumptie en aanbod zal de impact ook veel sneller en groter zijn dan bij toch iets ingewikkelder milieukwesties als de klimaatopwarming of de plasticvervuiling. Niet iedereen moet veganist of macrobioot worden, gaf Bonin nog mee, maar voor zichzelf de keuze maken, en grondig nadenken over waar zijn vlees vandaan komt, en hoeveel en óf hij er wil eten. De kans is niet onbestaande dat u na het uitkijken van deze film een paar weken alleen maar op rauwe wortels en selderstengels sabbelt. Valt overigens stukken beter mee dan wij dachten!

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234