Beeld filmbeeld

televisie'Homeland'

Met Carrie Mathison (Homeland) kreeg de tv een nieuw soort vrouwelijke (anti)held

Carrie Mathison uit ‘Homeland’ was méér dan een hoofdpersonage: ze heeft de tv-industrie een nieuw soort vrouwelijke (anti)held geschonken. Nu het achtste en laatste seizoen is begonnen, analyseert Julien Althuisius wat haar erfenis zal zijn.

When light goes down, 

I see no reason for you to cry. 

We’ve been through this before

(Europe, Carrie (1987))

Het nieuwste seizoen van ‘Homeland’ is nog geen halve minuut onderweg of Carrie Mathison, ster van de spionageserie, heeft haar hysteriebolide alweer in de zesde versnelling staan. Nadat de CIA-agent vorig seizoen gevangen werd genomen door de Russische geheime dienst en na stevig onderhandelen pas maanden later weer werd uitgeleverd aan de Verenigde Staten, ligt ze in de eerste scène van de nieuwe jaargang in haar bed te woelen. Carrie is tijdens haar gevangenschap, zo blijkt uit de flashbacks die ze in bed heeft, behoorlijk door het lint gegaan. Nu is de trouwe ‘Homeland’-kijker wel wat gewend van Mathison (Claire Danes), maar omdat het alweer anderhalf jaar geleden is sinds de laatste aflevering van het zevende seizoen, fungeert deze hernieuwde kennismaking als een ‘riemen vast’-teken. Hier is Carrie. Yep, ze is nog steeds knetter. Here we go.

Dit nieuwe seizoen van ‘Homeland’ is het achtste en het laatste. In de afgelopen jaargangen werd Carrie verliefd op een oorlogsheld-die-een-terrorist-bleek-te-zijn-maar-toch-weer-oorlogsheld-werd, kreeg een kind met hem (wat hij niet weet, want hij werd opgehangen), ze doorzag complotten, voorkwam aanslagen, had elke jaargang wel een of meerdere psychische ineenstortingen, werd gemarteld, verloor haar beste maatje (oh Quinn), overleefde bomaanslagen (of een stuk of drie, misschien wel vier), werd meerdere malen beschoten, werd meermaals ontslagen en weer in dienst genomen en weer ontslagen en o ja, ze onderging ergens onderweg ook nog elektrotherapie. 

Tik ‘Carrie Mathison’ in op Google en na ‘ziekte’ en ‘Homeland’ is ‘annoying’ de derde suggestie. Het internet staat vol met Carrie-memes, de meeste begeleid door een foto van een in verschillende gradaties van hysterie verkerende Mathison. Maar ondertussen heeft ze de wereld de afgelopen acht jaar wel behoed voor het nodige kwaad. Uiteindelijk is Carrie in de kern gewoon een heel goed, lief en betrokken mens – als ze er zin in heeft; die labiele, maar trouwe vriendin met toegang tot wapens en internationale databases met terroristen (o ja, die vriendin).

Mathison was meer dan alleen de protagonist van een succesvolle thrillerserie. Een hoofdpersonage met mankementen, wispelturig en ontembaar, maar bovenal: een vrouw. Mathison is zeker niet de eerste vrouwelijke antiheld op televisie, maar misschien wel een van de belangrijkste van haar tijd – of in ieder geval een van de zichtbaarste. Wat is, als straks het seizoen afgelopen is en het doek voor ‘Homeland’ definitief is gevallen, de erfenis van Carrie Mathison?

In every time, in every season 

God knows I’ve tried

So please don’t ask for more

Even terug naar de allereerste aflevering, in 2011. Carrie rijdt in een auto door Bagdad, druk telefonerend met haar baas bij de CIA. Ze probeert hem zover te krijgen haar meer tijd te geven een Iraakse gevangene te ondervragen. Die gevangene heeft, bezweert Carrie, essentiële informatie over een ophanden zijnde aanslag in de Verenigde Staten. In die eerste scène staat de hysteriemeter op ongeveer 5/10. Later in de aflevering, als ze in een vlaag van totale verstandsverbijstering tevergeefs collega Saul Berenson probeert te verleiden, slaat die meter uit naar 7, misschien 8. Net op het moment dat ze, na die afwijzing, wanhopig naar een bar gaat om zich te bezatten en een willekeurige kerel aan de haak te slaan, krijgt ze een geniale ingeving die haar op het spoor brengt van de vermoedelijke aanslagpleger. Ergens tussendoor slikt Carrie ook nog een mysterieuze groene pil die ze uit een potje aspirines schudt.

Beeld filmbeeld

Het is in die openingsaflevering van ‘Homeland’ duidelijk: Carrie Mathison is behalve een bekwame CIA-agent ook een erg gecompliceerde vrouw – en zien we daar ook nog een vleugje promiscuïteit? Ze heeft, zo zal de serie ons later leren, een bipolaire stoornis en verwijt zichzelf nog steeds dat ze in aanloop naar 9/11 dingen over het hoofd heeft gezien.

Maar die Carrie is niet altijd die Carrie geweest. Toen de schrijvers van ‘Homeland’, Alex Gansa en Howard Gordon, met het script langsgingen bij de grote Amerikaanse zender Fox, was Carrie een normaal, rechttoe-rechtaanpersonage. ‘Als we het voor een reguliere zender zouden maken, zouden we nooit twee ambigue hoofdrolspelers kunnen hebben’, zei Gansa in 2012 in een interview met onlinemagazine The A.V. Club. ‘Een onbetrouwbare Carrie Mathison én een vage Nick Brody (de oorlogsheld die in zijn gevangenschap werd gehersenspoeld tot terrorist), dat had echt niet gekund. Dus in de eerste versie van ‘Homeland’ was Carrie min of meer een normale geheim agent.’

Toen Fox de serie aan zich voorbij liet gaan maar betaalzender Showtime wel toehapte, kregen Gansa en Gordon meer ruimte om hun personages interessanter te maken. In het geval van Carrie betekende dat ‘mentale instabiliteit, haar toestand, haar ziekte, hoe je het ook wil noemen’. Sterker nog: Showtime drong er bij de schrijvers van ‘Homeland’ op aan het personage van Carrie zo edgy mogelijk te maken. Bij een door de Television Critics Association georganiseerde paneldiscussie in januari vertelde Gansa dat het een idee van zijn vrouw was geweest om Carrie een bipolaire stoornis mee te geven. ‘Ze had net het boek ‘An Unquiet Mind’ gelezen, van Kay Jamison (over bipolaire stoornissen). Ik las het ook en het voelde alsof dit goed bij het personage zou passen. Dus in de eerstvolgende versie was Carrie bipolair.’ Net zo makkelijk.

Beeld filmbeeld

Die ogenschijnlijk simpele ingreep maakte van Carrie Mathison een complexere, maar ook polariserende figuur. Een seizoen van ‘Homeland’ is niet compleet als de hoofdpersoon niet één of meerdere keren een totale inzinking beleeft. Door haar wijd opengesperde ogen, de verbeten mond en de trillende onderlip begonnen veel ‘Homeland’-kijkers zich mateloos aan Carrie te ergeren – en in sommige gevallen stopten ze ook met kijken. Tegelijkertijd was ‘Homeland’ de afgelopen zeven seizoenen (en ook in het achtste) zo opgebouwd dat Carries onhebbelijkheden ruimschoots werden gecompenseerd door haar speurneuskwaliteiten en de meeslepende verhaallijnen, al dan niet met dank aan het vaderlijke personage van Saul Berenson (Mandy Patinkin) – vergeleken met Carrie een vleesgeworden stilteretraite.

‘Mijn eerste indruk van Carrie was: intens. Dit gaat intens worden’, vertelt Claire Danes, die bijna tien jaar lang in de huid van Mathison kroop, in een kort filmpje van Showtime waarin ze vooruitblikt op het nieuwe seizoen. ‘Ik was geïntimideerd door haar aandoening en door het duistere in haar.’ 

Beeld filmbeeld

Maar Carrie is niet alleen maar gek. Danes roemt haar ‘intelligentie en kracht’. De gedachte is hier wellicht de vader van de perceptie, maar in de video lijkt Carrie het af en toe over te nemen van Claire. Een licht overslaande stem, de ogen iets wijder open, haar hoofd schuddend. Of wellicht zijn de twee na acht seizoenen ‘Homeland’ nog maar moeilijk van elkaar te onderscheiden. ‘Ze zit in mijn zenuwstelsel’, zegt Danes, ‘in mijn spieren.’

Bespot werd ze aanvankelijk, Carrie Mathison, op de schoolpleintjes van het internet, en zelfs gepersifleerd bij het immens populaire Saturday Night LiveAnne Hathaway (zelf ook geen onbekende van internetmemes) speelde een uitvergrote versie van Carrie, ultraneurotisch, seksbelust en verslaafd aan pillen. Danes, die weigerde de sketch te bekijken, omdat ze liever bevriend bleef met Hathaway (die zo vriendelijk was om van tevoren alvast een bosje bloemen te sturen), zei later dat ze het een eer had gevonden om door de ‘Saturday Night Live’-molen gehaald te worden. Het bewees dat Homeland onderdeel was van de zeitgeist, relevant en cool genoeg om grappen over te maken.

Can’t you see it in my eyes

This might be our last goodbye

Beeld filmbeeld

En omdat Homeland onderdeel is van de zeitgeist en relevant is, is het personage van Carrie Mathison ook niet onbesproken gebleven. Namens website Vox.com noemde journalist Emily Todd VanDerWerff Carrie in 2015 het ‘invloedrijkste tv-personage van de jaren tien’. Hoewel ‘Homeland’ nooit populairder zou worden dan het in het eerste seizoen was geweest, ‘was Carrie van grote invloed op de creatie van soortgelijke personages’, aldus VanDerWerff. ‘Programmamakers komen nog steeds met Carrie-replica’s, haar personage is in het dna van de tv-industrie gaan zitten.’ 

Aan de ene kant, schrijft VanDerWerff, is Carrie een vrouw in een mannenwereld (net als de hoofdpersonages in series als ‘Cagney & Lacey’, ‘Grey’s Anatomy’ en ‘Ally McBeal’). ‘Sterk, competent en intelligent, maar continu in een lastige situatie waarin haar vrouw-zijn kan worden gebruikt om haar te kleineren of haar richting labiel gedrag te duwen.’ Tegelijkertijd is Mathison iemand die ondanks haar psychische aandoening buitengewoon succesvol is in haar werk. ‘Sinds zij er is, zijn er steeds meer tv-personages met een psychische aandoening, van Kelly Reilly in ‘Blackbox’ tot Hugh Dancy in ‘Hannibal’.’ Wat dat betreft is Carrie Mathison een rolmodel geweest.

‘Maar ze belichaamt ook de lelijkste stereotypen over vrouwen op de werkplek’, schreef Atlantic-redacteur Sophie Gilbert een jaar eerder, ‘hysterisch, fragiel, lomp, inefficiënt en meer geleid door emoties dan door logica.’ Het laatste waar vrouwen behoefte aan hebben, is een personage als Carrie Mathison, meende Gilbert. ‘We verdienen complexe personages die lastig zijn, problematisch, soms wreed, vaak briljant en die zich niet onderscheiden door sociaal onthecht of obsessief emotioneel betrokken te zijn.’ (Je zou, met slechts een beetje goede wil, kunnen betogen dat juist al die eigenschappen terugkomen in Carrie.)

Het grote probleem met Carrie is, zo analyseert Margaret Tally in haar boek ‘The Rise of the Anti-Heroine in TV’s Third Golden Age’, dat ze wordt neergezet als het stereotype van de vrouw wier succesvolle carrière ten koste gaat van haar privéleven. ‘Carrie mag er geen volledig werkleven of een bevredigend privéleven op na houden. Mannelijke antihelden daarentegen kunnen wel een gezin hebben, en juist dat draagt vaak in belangrijke mate bij aan de redding van het onvolkomen personage.’ 

Geldt Tally’s analyse ook niet voor de met asperger kampende Saga Norén uit 'The Bridge’? Of voor Sarah Lund uit 'The Killing’? Of voor Birgitte Nyborg uit ‘Borgen’, Kip Glaspie uit ‘Collateral’ of Annalise Keating in ‘How to Get Away with Murder’? En wat te denken van Walter White uit ‘Breaking Bad’, John Luther uit ‘Luther’ en Don Draper uit ‘Mad Men’? Het idee van getroebleerde personages is dat ze dramatisch interessanter zijn dan personages die alles voor de wind gaat.

De makers van ‘Homeland’, zo signaleert ook Tally, vinden juist dat Carrie een heldin is die een volwaardig leven kan leiden, ondanks haar worstelingen. ‘In plaats van deze ziekte te zien als een verlammende handicap en te beweren dat alleen gestoorde vrouwen de hoofdpersoon in een serie kunnen zijn, kun je ook stellen dat ‘Homeland’ juist een stem geeft aan de miljoenen mannen en vrouwen die dagelijks worstelen met hun geestelijke gezondheid’, schrijft Tally.

Het problematische van dit soort beschouwingen, zowel de positieve als negatieve, is dat die zich te makkelijk richten op slechts een paar aspecten van het personage Carrie Mathison en die bovenmatig uitvergroten. Alsof ‘Homeland’ al zeven seizoenen lang een eindeloze opeenvolging is van hysterische huilbuien en briljante ingevingen (dat is het, waarde lezer, namelijk niet – nou ja, een beetje maar). De Totale Carrie is veel meer dan ‘briljant maar bipolair’ en het personage heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld. Ze heeft geleerd, gefaald, ze werd verliefd, werd moeder, leerde nog meer, maakte nog meer fouten en struikelde zo, hortend en stotend, richting het einde van het achtste en laatste seizoen. Als een andere Carrie dan uit het eerste seizoen, en ergens ook nog dezelfde. Volwassener, stabieler, maar nog steeds net zo stronteigenwijs en imperfect.

Carrie, Carrie, things they change my friend

Carrie, Carrie, maybe we’ll meet again

Claire houdt van Carrie

‘Ze zal er altijd zijn’, zegt Claire Danes in het filmpje van Showtime. Haar stem gaat wat omhoog, haar wijsvinger in de lucht. ‘Ik kan altijd bij haar terecht, ondanks dat ze – ze zucht – lastig en veeleisend is.’ Dan pauzeert Danes even. Ze denkt even na, tuurt opzij. Ze trekt haar wenkbrauwen op, schudt lichtjes met haar hoofd, glimlacht. Dit is waar het op neerkomt, meer kan ze er niet van maken. ‘Ik ben echt heel erg van haar gaan houden.’ 

(VK)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234