'The Plot Against America'John Turturro

'Mijn vader vocht in Wereld Oorlog II, mijn vrouw is joods: nazisymbolen op de set zien doet me wel iets'

In 'The Name of the Rose' was hij onlangs te zien als een monnik die moorden oplost, in 'The Plot Against America' speelt John Turturro een rabbijn. Maar dan wel één die heult met de vijand, de nieuwe fascistische president van de Verenigde Staten. 'Ik hoop dat mensen zullen inzien wat er zal gebeuren als we de gevarentekens blijven negeren.'

In 'The Plot Against America', een bewerking van Philip Roths roman uit 2004, neemt de beroemde piloot Charles Lindbergh, een nationale held sinds hij in 1927 als eerste over de Atlantische Oceaan vloog, het in 1940 op tegen de zittende president Franklin Delano Roosevelt. Met zijn belofte om de VS buiten de oorlog in Europa te houden en de belangen van de Amerikanen voorop te plaatsen - slogan: 'America First' - weet hij zijn tegenstander ook te verslaan, maar de antisemitische ondertoon in zijn programma en zijn toespraken maken het fascistische monster in de VS wakker.

Zes wurgende afleveringen lang volgen we hoe de in New Jersey wonende joodse familie Levin de gevolgen ondervindt van de groeiende haat tegen de joodse Amerikanen. Het personage dat John Turturro speelt, maakt geen deel uit van het gezin Levin, maar heeft wel een belangrijke rol in het verhaal. Rabbijn Lionel Bengelsdorf is een jood uit het Amerikaanse zuiden die zich opwerkt tot medewerker en vertrouweling van Lindbergh. Hij denkt dat hij zo invloed kan uitoefenen en het beleid tegenover de joden kan temperen, en roept ook gedurig op om 'kalm te blijven'. Gaandeweg, en naarmate hij meer in contact komt met ronduit racistische mensen uit het kabinet-Lindbergh, beseft hij dat het de verkeerde kant opgaat. Turturro - samen met Winona Ryder de grootste naam in de serie - zet Bengelsdorf neer als een heel gespleten man, die geniet van de macht en de aandacht en zo blind blijft voor wat voor zijn geloofsgenoten overduidelijk is.

- Je kende Philip Roth goed: je hebt ooit nog met hem samengewerkt voor een theatermonoloog van zijn boek 'Portnoy's klacht', die uiteindelijk nooit is doorgegaan. Wat dacht je toen je de rol aangeboden kreeg?

JOHN TURTURRO «Toen David Simon (producer van de reeks, vooral bekend van 'The Wire' en 'The Deuce', red.) me benaderde, was ik eerst sceptisch. Ik zei hem dat ik nog nooit een goeie bewerking van Roths werk had gezien, omdat zoveel van zijn kracht in zijn proza zit en je dat altijd verliest. Alleen in het theater kun je zijn stijl recht aandoen, vandaar dat ik zo lang bezig ben geweest met die monoloog rond 'Portnoy's klacht'. Maar zoals Simon terecht zei: van alle boeken die Roth heeft geschreven, is 'The Plot Against America' het meest verhaalgedreven en dus het best geschikt voor een verfilming. En dat HBO zes uur tv en een groot budget uittrok, gaf ook de kans om het goed te doen.»

- En om enkele personages meer uit te werken dan in het boek, zoals Lionel Bengelsdorf, die in de serie meer is dan een jaknikker maar een bijna tragisch figuur wordt.

TURTURRO «Ja, in het boek werd er vooral over hem gesproken door andere mensen, maar Bengelsdorf kreeg geen heel hoofdstuk dat uitlegde wat hem bezielde. Het personage moest een beetje uitgebreid worden om zijn verhaal te vertellen en om zijn stem te laten doorklinken.»

- Het duurt even voor je doorhebt wat zijn drijfveren zijn. Is hij uit op macht?

TURTURRO «Of is hij gewoon een opportunist?»

- Maar dan vertelt hij een verhaal over een joods familielid uit het zuiden dat deel uitmaakte van het kabinet van Jefferson Davis, de president van de zuidelijke staten tijdens de Amerikaanse burgeroorlog. En je beseft: 'Ah, hij wil zich van binnenuit op de situatie enten, en mee controle proberen uit te oefenen.'

TURTURRO «Enten is een goed woord, want ik denk dat er van de macht ook een aantrekkingskracht uitgaat. Hij wordt tenslotte één van de vertrouwelingen van de president, dat blijft een heel aantrekkelijke positie. Vergelijk maar met de situatie vandaag: hoeveel mensen doen er niet hun best om in de gunst van de huidige president te komen, inclusief vertegenwoordigers van groepen die in het verleden door hem zijn belasterd?

»De eerste keer dat ik het scenario las, moest ik denken aan een boek van Primo Levi, 'De verdronkenen en de geredden'. Daarin staat een hoofdstuk over Chaim Rumkowski, de zogenaamde 'Koning van het Lodz-getto' (dat was in Polen het grootste getto tijdens WO II na dat van Warschau, red.). Rumkowski was een uiterst machtige man, die zichzelf god waande en zelfs zijn eigen munt met zijn gezicht op uitgaf in het getto. Hij liet de inwoners materieel voor het Duitse leger maken, in de overtuiging dat ze zo gespaard zouden worden, en toen de Duitsers zijn medewerking vroegen om 20.000 kinderen weg te voeren naar een concentratiekamp gaf hij een speech waarin hij zei: 'Geef me uw jongste kinderen, zodat uw oudere kinderen kunnen leven.' Hij onderhandelde over de 'hervestiging' van duizenden joden, in de veronderstelling dat hij ze redde. Rumkowski dacht: ik kan iedereen beschermen. Maar uiteindelijk belandde hij zelf, net als iedereen uit het getto, in de gaskamer.

»Toen Levi over Rumkowski schreef, maakte hij van de man echter geen slechterik. Hij schreef geen zwart-witportret, maar plaatste hem min of meer in een moreel grijs gebied, als iemand die er in moeilijke omstandigheden het beste van probeerde te maken. Ik heb het gevoel dat veel van Rumkowski in Bengelsdorf is binnengeslopen. Net als bij Rumkowski denk ik dat hij niet slecht is, maar vooral misleid werd. Dat is wat hem interessant maakt.»

- Roth schreef zijn boek halverwege de jaren 2000, toen George W. Bush president was. De situatie waarin we ons nu bevinden, is heel anders dan toen. Hoe was het om op zo'n moment mee te spelen in dit verhaal?

TURTURRO «Verontrustend. Mijn vader heeft meegevochten in de Tweede Wereldoorlog, mijn vrouw is joods, dus als ik een nazisymbool op de set zie, dan betekent dat iets voor mij. Dus ja, het is heel verontrustend. Ik denk ook niet dat mensen genoeg van het verleden afweten om wat nu gebeurt als een waarschuwing te zien. De manier waarop geschiedenis onderwezen wordt, is vaak niet echt efficiënt. Ik heb het geluk gehad dat ik dankzij verschillende projecten heb kunnen bijleren over die periode, door mee te spelen in 'The Truce', bijvoorbeeld (een Italiaanse oorlogsfilm uit 1996, gebaseerd op 'Het respijt' van Primo Levi, red.) of door mee te werken aan deze serie.

»Je moet weten wat er eerder is gebeurd. Je moet terugkijken. Kijk, er zijn altijd groepen de dupe geworden van vooroordelen en vervolging. De wereld die Roth zich had voorgesteld, was ook niet nieuw. Je moet alleen waakzaam zijn om te herkennen wanneer dit soort dingen opnieuw beginnen te gebeuren.»

- 'Wat ik wil dat mensen uit de serie onthouden, is dat we allemaal beoordeeld moeten worden op wat we wel en niet accepteren,' zei David Simon onlangs in The New York Times. Wat hoop je dat kijkers hier idealiter uit halen?

TURTURRO (denkt na) «Ik wil gewoon dat mensen het in zich opnemen, dat ze zien wat er kan gebeuren - of wat er zal gebeuren als we de gevarentekens blijven negeren. Ik wil dat ze beseffen dat je mensen moet bereiken die misschien anders denken dan jij. Of je nu links, rechts of onbeslist bent, dat je dit bekijkt en denkt: misschien moet ik erover nadenken op wie ik stem, of moet ik echt aandachtig luisteren om na te gaan waar iemand voor staat. En als je dat eenmaal hebt gedaan, kun je een stap terugzetten, weg van de brutaliteit en de wreedheid.»

© Rolling Stone / Vertaling en bewerking: Stefaan Werbrouck

‘The Plot against America’ is nu te zien op Play.

Bekijk hier de trailer:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234