null Beeld MTV
Beeld MTV

40 jaarmtv

MTV bestaat 40 jaar: 5 weetjes over de gloriedagen van de iconische zender

Lang voor pubers hun hersenen konden marineren in een zelfgekozen mix van TikTok, Instagram, YouTube, games, Spotify en Snapchat, was er MTV. En niet zo gek veel meer. Deze maand viert de iconische muziekzender z’n 40ste verjaardag.

MTV besteedt meestal niet veel aandacht aan haar eigen verjaardagen, een beetje zoals acteurs van middelbare leeftijd niet graag toegeven hoe oud ze in werkelijkheid zijn. Op 1 augustus 1981 werd met ‘Video Killed the Radiostar’ van The Buggles bijzonder toepasselijk de allereerste tv-zender gelanceerd die uitsluitend videoclips uitzond, wat betekent dat MTV deze week 40 kaarsjes mag uitblazen.

Iedereen die de glorietijd van de zender in de jaren ’80 en ’90 meemaakte, koestert warme jeugdherinneringen aan MTV. En voor zij die pas later op het feestje terechtkwamen, zijn er onuitwisbare herinneringen aan de avonturen van Snooki en co. toen het realitytijdperk intrad. Maar wist u déze dingen al over MTV?

1. MTV was geen onmiddellijk succes

De Amerikaanse mediawereld gaf de muziekzender in eerste instantie geen schijn van kans. Zo weigerden verschillende platenmaatschappijen om MTV van videoclips te voorzien. Want wat was het nut ervan gratis content weg te geven aan een zender die sowieso zou falen? MTV’s businessmodel bestond er in feite uit om adverteerders aan te trekken met een programmering die uitsluitend bestond uit producten (videoclips) die andere mensen hadden gemaakt en betaald. Het zou uiteindelijk briljant blijken, maar in 1981 geloofden slechts weinigen in dit model.

De eerste werknemers – allemaal jonge mensen met weinig tot geen tv-ervaring – hadden niet eens een kantoor ter beschikking. Hun ‘kantoor’ bestond uit enkele kamers in het Sheraton-hotel in Manhattan, New York, die naar verluidt constant naar salami stonken doordat ze vlak boven een broodjeszaak zaten. ‘Mijn eerste bureau stond in een berghok voor frisdrank,’ aldus Tom Freston, die later CEO van het moederbedrijf Viacom zou worden.

Omdat geen enkel kabelnetwerk in Manhattan de muziekzender wilde uitzenden, moesten de werknemers van MTV helemaal naar New Jersey reizen om de allereerste uitzending om middernacht te kunnen zien. In die begintijd had MTV een collectie van 150 tot 250 videoclips – niemand herinnert zich het precieze aantal – waarmee ze elke dag 24 uur moesten vullen, omdat ze simpelweg geen adverteerders en dus ook geen reclameblokken of eigen programma’s hadden. Voor wie Phil Collins heette en net de single ‘In the Air Tonight’ uit had, was dat goed nieuws, want populaire artiesten werden noodgedwongen elke paar uur uitgezonden.

2. MTV zette de videoclip op de kaart

De paar journalisten die aandacht besteedden aan MTV in print, worstelden destijds om de zender uit te leggen aan hun lezers. De term ‘music video’ of videoclip bestond toen domweg nog niet. Het format bestond wel al, maar werd door platenmaatschappijen voornamelijk gebruikt als promotie voor een single of album in de reguliere reclameblokken of in een tv-programma over muziek. Het feit dat MTV er een volledige tv-zender omheen wilde bouwen, leek gekkenwerk. The main ingredients in MTV’s programming are ‘video records’ or ‘videos’: current recordings illustrated by 3- or 4-minute videotapes,’ aldus Time Magazine in 1981.

3. Zij die beweren het eerste uur van MTV live gezien te hebben, liegen (onbewust)

Velen beweren dat ze er live bij waren om het allereerste uur van MTV op 1 augustus 1981 te aanschouwen, maar zij hebben het waarschijnlijk allemaal verkeerd. Het gaat wellicht om een valse herinnering, omdat MTV in de jaren daarna geregeld dat iconische eerste uur heeft heruitgezonden. Veel mensen hebben het de afgelopen 40 jaar dus wel degelijk gezien, maar dan als herhaling. MTV was op die eerste dag slechts zo beperkt te zien in de VS (en daarbuiten), dat er buiten Fort Lee, New Jersey, wellicht amper kijkers waren.

Michael Jackson in ‘Billie Jean’. Beeld rv
Michael Jackson in ‘Billie Jean’.Beeld rv

4. Michael Jackson maakte MTV groot (hoewel de zender zijn clips eerst niet wilde spelen)

Onder andere Rick James en David Bowie beweerden dat MTV een racistische zender was die, zeker in de beginjaren, stelselmatig zwarte artiesten uit haar programmering weerde. Volgens MTV werd ‘Billie Jean’ van Michael Jackson meteen aan het uitzendschema toegevoegd, zodra ze de fantastische videoclip voor het eerst hadden gezien. Jacksons team heeft echter altijd volgehouden dat MTV de clip in eerste instantie weigerde en pas begon te spelen nadat de platenmaatschappij ermee had gedreigd om al hun andere videoclips terug te trekken. Eén ding is zeker: de single was al twee maanden uitgebracht en stond al op nummer één in de Amerikaanse hitlijsten voordat MTV de clip begon te spelen.

Wekenlang waren zowel ‘Billie Jean’ en ‘Beat It’ elke paar uur op MTV te zien, en toen kwam ‘Thriller’ – destijds de duurste videoclip aller tijden. MTV speelde de clip elk uur, en bij elke herhaling schoten de kijkcijfers de lucht in. ‘Michael Jackson was de reden dat MTV van groot naar gigantisch ging’, aldus John Sykes, één van de mede-oprichters van de zender.

De originele cast van 'The Real World' uit 1992 Beeld Courtesy Everett Collection
De originele cast van 'The Real World' uit 1992Beeld Courtesy Everett Collection

5. Lang vóór ‘Big Brother’ was er al reality-tv op MTV

Hoe geniaal ook, het businessmodel van MTV uit de hoogdagen kon niet blijven duren. Platenmaatschappijen hadden er op den duur geen zin meer in om gratis videoclips te blijven geven, concurrerende muziekzenders schoten als paddenstoelen uit de grond (we kijken naar u, TMF en wijlen JIMtv) en uiteindelijk bleek dat de zender niet langer kon overleven door enkel maar op de populariteit van Michael Jackson, Madonna en Duran Duran te leunen. In periodes zonder blitse nieuwe videoclip van de grote sterren zakten de kijkcijfers immers in elkaar. Bovendien raakte de mediawereld alsmaar meer gefragmenteerd. Fans van Nirvana of Van Halen hadden er niet langer zin in om een kwartier videoclips van Run DMC of Madonna uit te zitten voor hún genre aan bod kwam.

MTV besloot dan maar om zelf programma’s te gaan maken, die niet per se iets met muziek te maken hadden. ‘The Real World’ was het eerste tv-programma dat de stempel ‘reality-tv’ kan dragen, en volgde zeven wildvreemden die drie maanden lang samen in een loft in New York woonden. ‘Real World’ kwam al in 1992 op de buis, acht jaar voor ‘Big Brother’, en loopt anno 2021 nog steeds. Het format werd een succes voor MTV, waarna er een hele reeks aan reality-formats volgden, zoals ‘Jackass', ‘The Osbournes’ en ‘Jersey Shore’.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234