televisie★★★½✩

Niet iedereen verlangt naar vrijheid, toont 'Ooit vrij' op VIER

Beroepshalve bevonden wij ons al een keer of drie in een gevangenis. Met gezonde tegenzin lieten ze ons daar na een paar uur toch maar weer gaan. Wij herinneren ons evenwel nog levendig het bevreemdende gevoel toen die grote stalen deur achter ons dicht en in het slot viel. Zelfs in de wetenschap dat we even later weer vrij als een vogel op de stoep zouden staan.

Vrij zijn als een vogel is ongetwijfeld de grootste betrachting van al wie tegen wil en dank zijn dagen in de nor slijt. In België zijn dat ongeveer tienduizend mensen. Dagelijks komen er zowat vijftig gevangenen bij, en horen evenveel anderen aan de juiste kant de deur achter zich dichtslaan. Dat zij niet zomaar opnieuw in de samenleving gedropt worden, wil ‘Ooit vrij’ op VIER aanschouwelijk maken. De makers sloegen hun tenten op in de gevangenissen van Brugge, Dendermonde, Wortel en Leuven. Daar volgen ze gevangenen die voorbereid worden op hun vrijlating. Die mensen komen heel bewust herkenbaar in beeld, wat voor hen ongetwijfeld geen evidente beslissing was.

‘Ooit vrij’ leerde ons dat zelfs het grootste schorremorrie hoop mag koesteren, want van alle gevangenen keert uiteindelijk 99 procent op een dag huiswaarts. Tegelijk toonde het programma dat het in de gevangenis niet per se wemelt van de geharde criminelen die het zo goed doen in de kolommen van de populaire pers. Over Marie-Louise (71) zal maar weinig inkt gevloeid zijn. Toch zat zij al ruim een half jaar achter de tralies, wegens een schier oneindige lijst van diefstallen in allerhande winkels en warenhuizen.

Psychologe Aagje had in te schatten of Marie-Louise een dag naar huis kon. Daar gingen nogal wat gesprekken en overwegingen aan vooraf. Die grondigheid is geruststellend als ze exemplarisch is voor het traject dat gevangenen voorgeschoteld krijgen. Marie-Louise bleek op haar vrije dag noch gevlucht, noch op dievenpad geweest en uiteindelijk kwam ze vrij met voorwaarden. Eén daarvan was dat ze twee jaar lang geen enkele winkel in mocht, zelfs geen bakker of slager. ‘Tot nooit meer,’ hoopte Aagje toen ze Marie-Louise naar de uitgang begeleidde. Het was wederzijds.

In de gevangenis van Dendermonde vroeg Wilfried (47) verlof aan. De feestdagen waren in aantocht, en hij mocht 36 uur de deur uit. Het was al de 154ste keer dat hij naar buiten mocht, dat bleek een record. Als Wilfried in 2021 vrijkomt, zal hij 49 zijn en zich voor het eerst in zijn volwassen leven niet aan voorwaarden hoeven te houden. Over hem is vast meer inkt gevloeid dan over Marie-Louise. Wilfried bleek zo’n kerel van meer slaag dan eten als kind, foute vrienden, vroegtijdig het huis uit en snel geld willen verdienen. Hij koos voor een loopbaan als gewapend overvaller. Maar wel één van de sympathieke soort, vond hij zelf. Zo was er die keer dat hij bij een overval op een ouder echtpaar geheel vrijwillig zijn zak met buit weer leegschudde, zodat het dametje er dat ene juweel weer kon uithalen waaraan ze zo veel meer emotionele dan monetaire waarde hechtte. Wilfried vertelde het niet zonder trots.

Zijn verlof bracht Wilfried door bij zijn moeder, die voor oudjaar op zijn verzoek kreeft had gemaakt. Naar die feestdis keek hij ontzettend uit, maar aftellen naar het nieuwe jaar was Wilfried niet van plan. Hij telde alleen af naar de dag van zijn vrijlating. Els van de psychosociale dienst bereidde hem daarop voor. Dat zoiets een knap lastige taak is, hoeft niet te verbazen. Wilfried lijkt bovendien zo gewend geraakt aan het gevangenisleven dat zijn nakende vrijheid hem zelfs angst inboezemt. En dan vooral voor het leven dat hem straks wacht: elke dag werken en elke zuurverdiende cent afgeven aan schuldeisers. Wilfried kijkt ernaar uit zoals een kalkoen naar Kerstmis. Vrijheid is al bij al een relatief begrip.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234