null Beeld

FILM★★★1/2☆

Pawn Sacrifice (★★★1/2☆)

Spider-Man wordt schaakkampioen.

Voor een potje dammen vallen wij altijd aan te porren, maar van de edele kunst van het schaakspel snappen wij, bij gebrek aan analytisch inzicht en een vooruitziende blik, geen biet (al hebben we wel een boontje voor horizontaal bewegende dames die kleur bekennen). En toch zaten we tijdens ‘Pawn Sacrifice’, de evocatie van één van de beroemdste schaakduels uit de geschiedenis, ultrageboeid – de rug zo recht als een toren – in ons stoeltje.

Reykjavik, 1972. Aan de ene kant van het tafeltje: Boris Spasski (Liev Schreiber), briljante Russische grootmeester en regerend wereldkampioen. Tegenover hem: Bobby Fischer (Tobey Maguire), de jongste Amerikaanse schaakkampioen ooit. Een rare snuiter, die Fischer: een wereldvreemde (een jeugdvriend: ‘Vietnam en The Beatles zijn aan hem voorbijgegaan’) eenzaat die er rotsvast van overtuigd is dat de Sovjets hem willen vergiftigen en van de weeromstuit de meest krankzinnige eisen stelt aan de organisatoren van het schaaktoernooi waar hij Spasski hoopt te onttronen. Spasski vs. Fischer: in die tijd was het zoiets als Borg vs. McEnroe, of Lauda vs. Hunt, of Darth Vader vs. Luke Skywalker (Fischers 42ste zet in de vijfde partij, zo hebben we dankzij ‘Pawn Sacrifice’ geleerd, is in schaakkringen ongeveer even legendarisch als het doelpunt van Vandenbergh tegen Argentinië). Maar in Reykjavik stond veel méér op het spel dan de wereldtitel: zowel Spasski als Fischer vormden de vooruitgeschoven pionnen in de verbeten propagandaoorlog die de Sovjetunie en Amerika in die tijd voerden. Het was alsof de derde wereldoorlog werd uitgevochten aan het schaakbord, waarbij Fischer door zijn manager werd afgeschilderd als ‘die arme jongen uit Brooklyn tegen het hele Sovjetrijk’.

’t Was overigens een uitstekende zet van regisseur Edward Zwick (‘Glory’) en scenarist Steven Knight (‘Locke’, ‘Eastern Promises’) om de reikwijdte van hun film te beperken tot dit ene toernooi (aangevuld met enkele flashbacks uit zijn jeugd), en om het verdere verloop van Fischers bizarre leven (de antisemitische tirades, het droeve zwerversbestaan, de rematch in 1992) buiten het speelveld te houden. Door in te zoomen op Reykjavik ’72, slagen de makers er niet alleen in om ‘Pawn Sacrifice’ de urgentie van een strakke politieke thriller mee te geven, maar houden ze hun film ook ver weg van de conventionele, lang uitgesponnen, slaapverwekkende biopic. Tobey Maguire, in één van zijn beste rollen ooit, duwt Spider-Man helemaal weg uit het geheugen en gaat vanaf nu door het leven als Schaakman; en ook Liev Schreiber is fantastisch als Spasski, een raadselachtige figuur die wat betreft paranoia niet voor Fischer hoefde onder te doen: in één van de meest hilarische scènes meent Spasski een geluid te horen in de poten van zijn stoel, waarop hij het zitmeubel in een IJslands ziekenhuis laat doorlichten en hij in het gezelschap van enkele dokters ingespannen de scanfoto’s staat te bestuderen. Tja: er was duidelijk een steekje los aan die twee grootmeesters, maar misschien is het zoals iemand op een bepaald moment in de film zegt: ‘Het schaakspel kan iemand tot ’t randje brengen.’

Het strafste aan ‘Pawn Sacrifice’ is toch dat wij, ofschoon we geen loper van een paard kunnen onderscheiden, tijdens de schaakpartijen ademloos aan het scherm gekluisterd zaten. ‘Hij speelt Ben-Oni!’ horen we Fischers assistent uitroepen wanneer het duel tussen de twee giganten naar een hoogtepunt gaat: geen flauw idee wat het betekent, maar ons hart stond méé stil – alsof de man zonet ‘I am your father!’ had uitgeroepen. ‘Prachtig geschreven en geregisseerd, met uitzonderlijke vertolkingen van Tobey Maguire en Liev Schreiber,’ zo postte Oliver Stone onlangs op Facebook. Zo hoort u het ook eens van iemand anders.


Bekijk de trailer:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234