Station Eleven Beeld
Station Eleven

televisie★★★★½

‘Station Eleven’ op Streamz is een ode aan het mooie en goede dat we hebben voortgebracht

Marc Van Springel

Het laatste waar u na twee jaar pandemische stilstand, nog altijd niet verteerde lockdowns en duizend kibbelende Overlegcomités op zat te wachten, is wellicht een fictiereeks waarin een zich razendsnel verspreidend griepachtig virus 99 procent van de mensheid uitvaagt. Dat zal ons evenwel niet tegen houden om u ‘Station Eleven’, waarvan we net de premisse hebben beschreven, van ganser harte aan te bevelen. En evenmin om dit de beste, indringendste en vooral ook relevantste tv-serie te noemen die in tijden onze oververmoeide netvliezen heeft bereikt. En we hebben wel degelijk de eerste aflevering van ‘The Bachelor’ met Fabrizio gezien – of toch een paar seconden ervan.

‘Station Eleven’ is geen serie die in zeven haasten in elkaar is gedraaid om opportunistisch munt te slaan uit de grootste en ingrijpendste ramp die de wereld in honderd jaar is overkomen. Wel integendeel. De gelijknamige roman van Emily St. John Mandel, waarop de serie is gebaseerd, verscheen al in 2014 en, nog sterker, de opnames waren in januari 2020 net begonnen toen een geheimzinnig virus vanuit China aan een angstwekkende opmars begon en in de echte wereld plaatsvond wat cast en crew op dat eigenste ogenblik aan het draaien waren. De opnamen werden prompt stilgelegd en pas een jaar later hervat, toen de de realiteit op spookachtige wijze de fictie had ingehaald en miljoenen mensen aan het virus waren bezweken. Hoe haast niet te vatten bevreemdend dat voor de makers en acteurs geweest moet zijn, voel je haast aan het resultaat. Al kan dat, na twee jaar pandemieparanoia ook gewoon aan onze overprikkelde verbeelding liggen.

Wat ‘Station Eleven’ ook opmerkelijk maakt, is dat de serie zoals talloze postapocalyptische fictie niet in de eerste plaats geïnteresseerd is in de anarchistische chaos van een wereld die onherroepelijk uit elkaar valt, al dan niet met hier en daar een doelloos rondstrompelende zombie, maar in de fase daarna: hoe de schaarse overlevenden weer rechtkrabbelen en in gemeenschappen samenklitten, de uitgerafelde draad weer pogen op te pikken en in een omgeving die hen ongenadig naar de donkere middeleeuwen heeft teruggegooid met de moed der wanhoop opnieuw mens proberen te worden, of toch iets wat daar zoveel mogelijk op lijkt. Emily St. John Mandel zag haar roman ook niet als een vertelling over een verwoestende pandemie, maar bedoelde het als een requiem voor de mensheid, een ode aan het mooie en goede dat we sinds het begin der tijden, ondanks alle conflict en ellende, hebben voortgebracht: terwijl we elkaar - ruziënd over een kadaver - met knotsen de schedel insloegen, zat er óók ergens diep in een donkere grot iemand fraaie muurschilderingen te maken. Omdat ook die drang sterker dan onszelf was.

Het hoofdpersonage van ‘Station Eleven’ is Kirsten (Mackenzie Davis), een jonge vrouw die als kind al op de planken stond en in het jaar 20 (de tijdrekening is na de uitbraak op nul gezet) de steractrice is van de Traveling Symphony, een troep acteurs die in het gebied van de Grote Meren in Noord-Amerika in steeds dezelfde cirkel rondreist om er de groepjes overlevenden met stukken van De Bard te vermaken. In een andere tijdlijn volgen we hoe de achtjarige Kirsten (de lichtelijk verbluffende debutante Matilda Lawler) twintig jaar de uitbraak beleeft aan de zijde van Jeevan (Himesh Patel, ook te zien in ‘Don’t look up’), een angsthaas, egoïst en chronische underachiever die door omstandigheden en met lichte tegenzin met zijn jonge gezel raakt opgescheept. Ook al was de pandemie zowel voor St. John Mandel als de makers van ‘Station Eleven’ vooral een vertelinstrument om het over andere thema’s te hebben, de scènes waarin mensen in hun eentje moeten lijden en sterven, plotse hoestbuien voor lichte paniek zorgen en het lijkt alsof men de stop uit de samenleving heeft getrokken, zorgen door wat we net - als figuranten in een B-film - hebben beleefd, toch meer dan eens voor een ongemakkelijke bal in de maag. Alsof de reeks ongevraagd een beklijvende extra laag heeft gekregen.

Voor elke zichzelf een béétje serieus nemende serie is het dezer dagen welhaast verplicht om de actie in diverse en niet per se functioneel door elkaar gevlochten tijdlijnen te situeren, maar ‘Station Eleven’ maakt zo ingenieus en clever gebruik van die techniek dat het bijna op een masterclass scenarioschrijven lijkt: op het eerste oog onbetekenende personages treden in latere episodes plots op de voorgrond, details die bijna aan je aandacht waren ontsnapt of waarvan de zin je compleet ontgaat, blijken later ineens van cruciaal belang of plaatsen gebeurtenissen in een volledig nieuw en verhelderend licht, en mysterieuze vreemdelingen blijk je, zonder het te beseffen, al te kennen. Aangezien herinneringen in het tijdperk na de uitbraak zeer belangrijk zijn – het is een van de weinige dingen waar mensen zich in een wereld zonder elektriciteit, internet en ruime voorraden kussenzacht en dubbelgelaagd wc-papier nog aan kunnen vastklampen – en heden en verleden af en toe gewoon door elkaar lijken te lopen, komt dat gehop tussen tijdslijnen voor één keer ook niet cliché of pretentieus over, maar dient het perfect het verhaal.

Deze serie met één oog op de smartphone bekijken is, had u al begrepen, niet het beste idee. ’Station Eleven’ eist wel wat van de kijker – aandacht, mocht dat woord u nog iets zeggen – maar één van de vele geneugten van de reeks is gaandeweg uit te puzzelen hoe de diverse personages en plotlijnen zich precies tot elkaar verhouden. Ook op dat vlak gaat ‘Station Eleven’ dwars tegen alle clichés in: je verwacht, om maar één voorbeeld aan te halen, dat Jeevan en Kirsten langzaam naar elkaar toegroeien en een warme vader-dochter relatie ontwikkelen, maar het blijkt toch iets gecompliceerder – en daardoor net interessanter en pakkender – dan dat. Dankzij de lyrische blik van Hiro Murai, visueel een van de boeiendste tv-regisseurs van het moment, ziet het er ook nog eens ronduit oogstrelend uit.

En zo blijft deze reeks tien episodes lang verrassen, uitdagen, ontroeren, dwaalsporen en subtiele hints uitzetten en vooral ook onbeschroomd Grote Vragen opgooien: wanneer wordt een beschaving weer een beschaving? Wat betekent het om mens te zijn? Wat bindt samenlevingen of drijft ze net uit elkaar? Wat moeten we, als alle zekerheden wegvallen, koesteren en bewaren? En welke rol kunnen creativiteit, kunst en de kracht van de verbeelding daarbij spelen? Kwesties die na twee jaar corona nog net ietsje dieper in de hersens snijden. Het is als kijkvoer weer eens wat anders, moet u maar denken. Volgt u, met het één keer teveel een fata morgana gebleken Rijk der Vrijheid eindelijk in zicht, liever de hormonale avonturen van de uit beide mondhoeken tegelijk kwijlende Fabrizio, ons ook goed.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234