Stijn Coninx

'Niet schieten'REGISSEUR STIJN CONINX

Stijn Coninx schiet met scherp: 'Misschien ziet één van de daders de film en beslist hij om eindelijk te praten'

Knallend vuurwerk voor Stijn Coninx, want zijn film ‘Niet schieten’, over een familie die het slachtoffer wordt van de Bende van Nijvel, heeft de Pop Poll-medaille voor Beste Film van het Jaar te pakken. 2018 was een echt boerenjaar voor de regisseur, want zijn films ‘Niet schieten’ en ‘Sinterklaas en de wakkere nachten’ stonden wekenlang op nummer 1 en 2 in de Vlaamse bioscopen. ‘Ik ben nog nooit door zoveel mensen aangeklampt in warenhuizen of op de trein.’

(Verschenen in Humo op 31 december 2018)

HUMO Was 2018 voor jou het hoogtepunt in je 40-jarige carrière, Stijn?

STIJN CONINX «Het was een heel intens jaar, omdat ik aan twee films tegelijk werkte. Terwijl we ‘Niet schieten’ afwerkten, waren we ook de Sinterklaasfilm aan het draaien. Dat was heel bijzonder, omdat twee films niet meer van elkaar kunnen verschillen. Het verhaal van ‘Niet schieten’, over de kleine David Van de Steen die ziet hoe zijn ouders en zijn zus worden vermoord, is delicaat en emotioneel. Bij de Sintfilm draait het om fantasie, poëzie, lichtvoetigheid, humor en het geloof in het goede. Het vroeg veel energie om voortdurend van de ene film naar de andere over te stappen. Tegelijk was het een goeie afwisseling. Veel emoties bij ‘Niet schieten’, veel gelachen bij ‘Sinterklaas en de wakkere nachten.’»

HUMO In beide films werk je met dezelfde hoofdrolspeler: Jan Decleir.

CONINX «Jan is een droom om mee te werken. Een monument van een acteur, en dat heeft ook te maken met de mens die hij is. Ook hij heeft beide kanten van die twee films in hem: ernstig en grappig – zeg maar knotsgek. Dat is wat ons bindt. Ik heb Jan veertig jaar geleden leren kennen toen ik nog een soort loopjongen in de film was, maar hij behandelde me toen niet anders dan nu.

»Tijdens het draaien van ‘Niet schieten’ was de samenwerking tussen Jan en mij zo intens dat ik hem bijna vaker zag dan mijn vrouw. Hij was er elke dag. We gingen samen naar de set, we logeerden in hetzelfde hotel en we spraken ’s avonds de scènes van ’s anderendaags door.»

HUMO Meer dan een half miljoen mensen gingen de voorbije maanden naar minstens één van jouw twee nieuwe films kijken. De droom van elke regisseur, zou je denken.

CONINX «Ik ben heel blij. Een half miljoen toeschouwers, daar kan je toch al een paar keer het stadion van Barcelona mee vullen. De Sintfilm haalde 150.000 toeschouwers, maar ‘Niet schieten’ blijft het ook in de kerstvakantie goed doen en zit aan 350.000 toeschouwers.

»Het is een film die de mensen niet snel vergeten, merk ik. Ik heb destijds met ‘Daens’ ook veel reacties gekregen, maar niet zoveel als nu. Natuurlijk, ‘Daens’ was er vóór het tijdperk van de sociale media en de mail, maar toch merk ik dat ‘Niet schieten’ nog veel harder aankomt. Onbekenden klampen me aan op straat, op de trein of in warenhuizen om me te bedanken en te zeggen dat ze zelden zo door een film werden gegrepen. Dat ze sprakeloos waren, verontwaardigd en woedend. Dat ze na de eindgeneriek nog even in de zaal moesten blijven zitten om te bekomen. Ik had eerlijk gezegd niet verwacht dat de impact zo groot zou zijn, hoewel ik al die dingen zelf ook gevoeld heb. Toen we aan het monteren waren, reed ik ’s avonds soms compleet ondersteboven naar huis.

»Toen ik de film voor het eerst aan David en zijn familie toonde, was dat een spannend moment. Bij het buitengaan zag ik dat hij zich sterk hield, maar twee dagen later belde hij me op en zei hij dat hij helemaal van de kaart was. Hij heeft de film ook zes keer gezien voor hij volledig was doorgedrongen.

»Mensen hopen dat de slachtoffers en nabestaanden van de Bende van Nijvel ooit een antwoord op hun vragen krijgen. Dat was ons doel: het verhaal delen in de hoop dat er door de verontwaardiging bij het publiek toch nog één en ander aan het licht komt.»

HUMO Waarom blijft die Bende van Nijvel de bevolking na meer dan dertig jaar nog altijd zo beroeren?

CONINX «Omdat het over een fundamenteel onrecht gaat. Ik zie ongerustheid bij de mensen: als dit kan in België, dan kan alles. Als ik zie dat mensen hun macht misbruiken, word ik kwaad. Wel, in het onderzoek naar de Bende van Nijvel zit véél machtsmisbruik. Alleen al in de manier waarop slachtoffers keer op keer wandelen worden gestuurd.

»En het grote mysterie blijft natuurlijk boeien. Wie zat erachter? Waarom is dit nooit opgelost? Dat je niet de hele zaak kunt oplossen, daar kan ik nog inkomen. Maar helemaal níéts vinden? Daarvoor zijn er té veel slachtoffers gevallen en té veel aanslagen gepleegd. Misschien zijn we collectief te dom om de oplossing te vinden – en dan hebben we heel dringend hulp nodig. Maar dat geloof ik niet, want we hebben zeer bekwame mensen bij justitie. Rest er nog die andere mogelijkheid: dat die bekwame mensen tegengewerkt werden – vanuit justitie of vanuit de politiek.»

HUMO Er komen ontzettend veel reacties van jongeren, veel meer dan je zelf ooit had verwacht.

CONINX «Jan Decleir en ik hebben een paar keer voor een zaal vol jongeren gestaan, en van alle reacties blijven die van hen me nog het meest bij. Je ziet hun mond openvallen, ze kunnen nauwelijks geloven dat zoiets in een niet zo ver verleden in hun eigen land is gebeurd. Meestal wisten ze daar niks van. Toch is het een oorlog die niet voorbij is. De littekens van de Bende zijn nog altijd voelbaar in ons land. Er zijn slachtoffers die nog elke dag met de gevolgen van de aanslagen leven. En de schuldigen lopen ook nog altijd vrij rond.»

HUMO In Nederland en Wallonië was er dan weer nauwelijks interesse.

CONINX «Ja, erg jammer. Ik denk dat het een weerspiegeling is van wat er overal in de wereld gebeurt. De tijdgeest is er één van ieder voor zich. Elke cultuur plooit terug op zichzelf. De openheid en de nieuwsgierigheid naar wat er gebeurt op andere plaatsen is heel beperkt. Terwijl de Bende toch een nationale zaak is en Wallonië – mooi verdeeld – de helft van de slachtoffers telt.»


Gele hesjes

HUMO In Aalst werd een paar weken na de release van ‘Niet schieten’ een Witte Mars voor de slachtoffers georganiseerd. Toch kwam het niet tot een grote volksopstand. Was je ontgoocheld?

CONINX «Aan de Witte Mars in Aalst namen 2.000 mensen deel, maar het is jammer dat zoiets onmiddellijk weer overwaait – net als de klimaatmars trouwens, waar 75.000 mensen op af kwamen. Zelfs dat verdween binnen de kortste keren in het niets naast het ego van enkele politici.

»Dat we met de film de zaak niet zouden oplossen, wisten we al op voorhand, maar ik had toch gehoopt dat er meer over gesproken zou worden in het parlement. Minister van Justitie Koen Geens en Vlaams Parlementsvoorzitter Jan Peumans waren op de première, maar je voelt dat er een soort terughoudendheid is. Er is niemand in de politiek die opstaat en zegt: nu moet het toch eens gaan gebeuren. Dus het zal vanuit het publiek moeten komen.»

HUMO Een gele-hesjeseffect, bedoel je?

CONINX «De gele hesjes reageren ook op een onrecht, dus waarom niet? De verontwaardiging bij het publiek neemt nog elke dag toe omdat steeds meer mensen de film gezien hebben. Maar iedereen blijft momenteel met zijn eigen woede en frustratie zitten. Ideaal zou zijn dat er een collectieve verontwaardiging groeit die de politiek verplicht om wakker te worden en in actie te schieten.

»Het beste wat er kan gebeuren is dat één van de daders de film ziet en beslist om eindelijk naar het gerecht te stappen en te vertellen wat hij weet. Met die nieuwe regeling voor spijtoptanten zou dat kunnen.»

HUMO Hoop je dat stiekem?

CONINX «Natuurlijk. Maar het gaat verder dan alleen die gangsters, van wie sommigen bekend zijn bij het gerecht. De vraag is: wie heeft hun de opdracht gegeven? Ik hoop ook dat die opdrachtgevers, of hun nabestaanden, de film zien. Die nabestaanden leven helaas met een last op hun schouders, maar door te blijven zwijgen, worden ze ook medeplichtig.»

HUMO Dus je blijft geloven dat het nog opgelost kan worden?

CONINX «Als ze willen, kunnen ze een deel van de puzzel leggen. De rol blootleggen van een aantal rijkswachters, bijvoorbeeld, of van sommige agenten van de staatsveiligheid. Ze kunnen in het verleden van bepaalde politici gaan graven. Kijken waarom sommige magistraten niet hebben gedaan wat ze hadden kunnen doen – met opzet. De stommiteiten uit het verleden rechtzetten. Ophouden met elkaar te beschuldigen.

»Het geknoei ligt er vingerdik op. Eén van de sleutelzinnen in de film komt aan het einde, in de speech van grootvader Albert: ‘Konden een paar mensen maar eens hun eigen waarheid en hun juridische trots laten varen en zeggen: we hebben ons misschien vergist.’ Dat zou het onderzoek kunnen redden. Want als je toegeeft dat je je hebt vergist, kun je daarna zeggen: ‘Nú gaan we eens goed nadenken.’»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234