null Beeld Streamz
Beeld Streamz

Televisie★★★★★

‘The Janes’ op Streamz toont bikkelhard tot wat wanhopige mensen in staat zijn als ze denken dat ze geen andere keuze hebben

Wie in de jaren 1960 in Chicago een abortus liet uitvoeren, had de keuze tussen een Chevrolet, een Cadillac of een Rolls-Royce. Niet dat er na afloop van de ingreep een splinternieuwe auto stond te wachten op de parking, de merken waren codetaal waarmee de maffia de prijs voor de tussenkomst aangaf. De Rolls Royce, de duurste keuze, kostte duizend dollar en daarvoor werd je meegenomen naar een luizig hotel in een achterbuurt, waar drie mannen jou en nog een andere vrouw afwerkten en daarna hevig bloedend achterlieten. De taxirit terug naar huis was op eigen kosten.

Stefaan Werbrouck

Het is geen verrassing dat de maffia, mestkevers van de menselijke ellende, zich op een moment dat abortussen illegaal waren ook op die markt hebben begeven. Tenslotte waren handige criminelen decennia eerder al schatrijk geworden door tijdens de Drooglegging alcohol te stoken en ook vandaag worden veel routes voor wanhopige vluchtelingen op zoek naar een beter leven gecontroleerd door de georganiseerde misdaad. Maar toch krijg je een schok wanneer een vrouw bij het begin van ‘The Janes’ vertelt over haar Rolls Royce. Het is ook lang niet de enige keer dat je tijdens deze nieuwe en onthutsende HBO-documentaire even stil wordt. ‘Je hebt geen idee tot wat wanhopige mensen in staat zijn als ze denken dat ze geen andere keuze hebben’, getuigt een man die in de jaren 1960 stage liep in een groot ziekenhuis van Chicago. Hij had dat wel kunnen zien: de vrouwen en meisjes die binnenkwamen met doorboorde baarmoeders en ingewanden, de afdeling ‘septische abortussen’ die dag in dag uit vol lag, de lijken die richting het mortuarium gingen - minstens elke week één.

‘The Janes’ gaat over enkele vrouwen die, vaak nadat ze zelf een traumatiserende abortus hadden ondergaan, beslisten om andere vrouwen te helpen op een van de moeilijkste momenten uit hun leven. Op flyers en in advertenties in alternatieve kranten drukten ze een telefoonnummer af van ‘Jane’ waar vrouwen in nood naartoe konden bellen. Zij gingen op zoek naar mensen die de ingreep op een min of meer veilige manier konden uitvoeren, zorgden voor locaties - meestal privéwoningen - waar geen pottenkijkers waren en gaven patiënten uitleg over wat er gebeurde en hoe ze zich moesten verzorgen. Het nieuws van hun goede werken deed snel de ronde, de telefoon werd overstelpt door oproepen - één keer zelfs van een agente binnen de politie van Chicago die ‘Jane’ vroeg om zeker niet terug te bellen naar haar nummer - en de organisatie groeide uit tot een geoliede machine waarin vrouwen opgevangen werden in een wachtruimte - ‘The Front’ - en daarna vervoerd werden naar ‘The Place’ en terug. In totaal hebben de Janes op een vijf jaar tijd, tussen 1968 en 1973, 11.000 abortussen uitgevoerd.

De ruim anderhalf uur durende film is een klassiek gemaakte documentaire, waarin archiefbeelden en getuigenissen elkaar afwisselen, maar door die franjeloze aanpak komt het verhaal des te harder binnen. ‘The Janes’ slaagt er ook in om de problemen rond abortus te kaderen binnen de maatschappij in de Verenigde Staten - en de hele westerse wereld - in de jaren 1960, toen de man nog de maat was van alle dingen. Als vrouw moest je getrouwd zijn om een voorschrift voor de pil of andere voorbehoedsmiddelen te krijgen, en wie zwanger werd, mocht niet meer werken, ook niet als het ging om een bureaujob die voor je enige inkomen zorgde. Een studente die verkracht werd op de campus kreeg bij de dokter eerst een preek over haar losbandigheid en daarna de boodschap dat een gynaecologisch onderzoek niet terugbetaald zou worden. In de medische wereld liepen ook nauwelijks vrouwen rond, zeker niet bij degenen die een witte jas en een stethoscoop droegen.

De oprichters van Jane waren gepokt en gemazeld in de vele protestbewegingen die in de woelige jaren 1960 door de VS golfden, van de strijd van de zwarte bevolking om meer burgerrechten tot de pacifistische studenten die betoogden tegen de oorlog in Vietnam. Maar ze hadden snel door dat zelfs daar enkel de mannen het hoge woord voerden. Hun strijd voor abortus was een manier om zichzelf te bevrijden en het heft in eigen handen te nemen, ook letterlijk. In de beginperiode van Jane werden de abortussen uitgevoerd door ‘Mike’, een schimmig figuur die enkel met zijn voornaam in beeld komt. Mike werkte als bouwvakker maar leerde de stiel als assistent van een echte dokter en zag er geen graten in om op zichzelf te beginnen: ‘Het was een job’, geeft hij mee. ‘Ik verdiende vijf keer zoveel als vroeger en werd minder vuil.’ Toen ze door kregen dat de man niet echt een arts was en je dus niet per se een diploma - of een penis - moest hebben om abortussen uit te voeren, besloten de vrouwen van Jane om voortaan alles zelf te doen. Mike geeft grootmoedig toe dat hij sowieso van plan was om uit de business te stappen.

Lees ook

Slaappillen, heruitzendingen van ‘De zevende dag’, cd’s van Coldplay: met ‘The Sandman’ kan u nu ook áángenaam het rijk der dromen inglijden ★★★½☆

Stop met het woord ‘iconisch’ te misbruiken, tenzij je Anne De Baetzelier bent in ‘Tien om te zien’ ★★½☆☆

‘The Janes’ is vandaag, op een moment dat abortus in grote delen van de Verenigde Staten weer illegaal is of het dreigt te worden, natuurlijk relevanter dan ooit. Vlak nadat het Hooggerechtshof zijn beslissing in de zaak Roe vs Wade terugdraaide en zo het recht op abortus in de VS afschafte, doken er op sociale media al initiatieven op om vrouwen die clandestien hun zwangerschap wilden afbreken te helpen - Jane 2.0, bij wijze van spreken. Maar hoe goed bedoeld die initiatieven ook zijn, wanneer een abortus illegaal is, blijven de angst en de schaamte voor de vrouwen die geholpen worden even groot. En voor elke vrouw die een beroep kan doen op hulp zijn er nog steeds vele tientallen andere, meestal arme, vrouwen die alleen hun lot moeten dragen en voor wie het risico dat ze het leven laten tijdens een abortus groot is. Je kunt de klok niet zomaar vijftig jaar terugdraaien, zo laat ‘The Janes’ haarfijn zien, zonder het lijden, het bloedvergieten en de ellende te vergroten.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234