'Words of Love'Leonard Cohen & Marianne Ihlen

'Tot op haar sterfbed was het overduidelijk hoeveel Leonards woorden voor Marianne betekenden'

Met wat vertraging - het gevolg van een vervelend virusje - is nu dan toch 'Marianne & Leonard: Words of Love' te zien in de zalen, een mooie, poëtische film over de relatie tussen Leonard Cohen en zijn muze Marianne Ihlen, de Noorse schone die hem tot klassiekers als 'So Long, Marianne' en 'Bird on a Wire' inspireerde. De Brit Nick Broomfield, bekend van ophefmakende muziekdocu's als 'Kurt & Courtney' en 'Whitney: Can I Be Me', had een opmerkelijk persoonlijk motief om deze prent te maken: 'Ik ben ooit close geweest met Marianne.'

NICK BROOMFIELD «In 1969 was ik een rechtenstudent van 20 en ben ik op zoek naar avontuur in m'n eentje op Hydra beland, het Griekse eiland waar Leonard Cohen en Marianne Ihlen jarenlang hadden samengewoond. Daar heb ik Marianne leren kennen en ben ik een relatie met haar begonnen. Heel erg lang heeft die niet standgehouden: het stopte abrupt toen ik haar in Londen bezocht, in haar toenmalige appartement op King's Road, en er nota bene tijdens de eerste en meteen ook laatste lsd-trip van mijn leven achter kwam dat ik niet de enige was in haar leven. Sindsdien hebben we elkaar af en toe nog geschreven, en een enkele keer hebben we elkaar ontmoet.

»Voor alle duidelijkheid: toen ik haar leerde kennen, was Marianne al een tijdje niet meer samen met Leonard. Of toch niet echt: ze sprak nog veel over hem - ik vermoed dat ze nog altijd erg verliefd op hem was - maar zij en Leonard waren al uit elkaar gegroeid sinds hij op z'n 33ste zijn eerste platencontract had ondertekend, en van Hydra naar New York was verhuisd. Leonard ging vanaf dat moment helemaal op in de scene rond Andy Warhol en werd voltijds ladies' man, Marianne bleef met haar zoon Axel achter op het eiland. Ze zagen elkaar nog weleens, maar steeds minder frequent.»

HUMO Het is de muziek geweest die Leonard en Marianne uit elkaar heeft gedreven?

BROOMFIELD «Ja, zo zou je het kunnen stellen. Toen Marianne Leonard leerde kennen, in 1960, was er van muziek nog geen sprake: op dat moment was hij nog een niet bijster succesvolle schrijver die naar Hydra was afgereisd om er zijn tweede roman te voltooien. Zelf hing hij aan journalisten graag het verhaal op dat hij op het idee was gekomen toen hij hartje winter een Londense bank was binnengestapt en er aan de praat was geraakt met de opvallend zongebruinde klerk achter de balie - in die tijd was dat nog iets ongewoons. Maar mij lijkt het aannemelijker dat hij had horen vertellen over George Johnston en Charmian Clift, een Australisch schrijversechtpaar dat op Hydra een hele gemeenschap van vrijbuiters rond zich had verzameld. Volgens mij wilde hij graag deel uitmaken van die kliek.

»Leonard werd verliefd op het eiland, kocht er met het geld van de erfenis van zijn grootmoeder een huisje en leerde Marianne kennen, die op dat moment nog getrouwd was met de Noorse schrijver Axel Jensen. Het heeft niet lang geduurd voordat ze een koppel werden.»

HUMO De rolverdeling tussen de twee was van meet af aan duidelijk: Leonard was de grote kunstenaar die op zijn nieuwe roman zwoegde, Marianne zijn gedweeë acoliet die hem op tijd en stond van belegde boterhammen voorzag.

BROOMFIELD «Ik heb de nodige kritiek uit feministische hoek gekregen omdat ik dat heb laten zien in mijn film, maar zo was de situatie nu eenmaal. Wat is er eigenlijk ook mis mee, als zowel Leonard als Marianne zich er naar eigen zeggen goed bij voelden? Het was bovendien een verstandhouding die werkte, want waar de meeste kunstenaars op Hydra bitter weinig tot stand wisten te brengen, voltooide Leonard er - in de brandende zon, en meestal stijf van de amfetamines - 'Beautiful Losers'.»

HUMO Een roman die werd neergesabeld door de meeste critici en voor geen meter verkocht.

BROOMFIELD «Klopt. Maar die ontgoocheling heeft hem er weer toe aangezet om zijn poëzie op muziek te zetten, ook al vond hij van zichzelf dat hij niet kon zingen. En de rest is geschiedenis: Leonard brak in geen tijd door als singer-songwriter, en dat is hij tot het einde van zijn leven gebleven. Marianne is na zijn vertrek nog eventjes op Hydra blijven wonen, en heeft daarna voor een burgerlijk bestaan gekozen in haar thuisland Noorwegen, als secretaresse voor een olieverwerkend bedrijf. Ze leerde er de ingenieur Jan Stang kennen, met wie ze trouwde en drie kinderen kreeg.

»Die drastische omslag in haar leven heeft haar reputatie van enigma alleen maar versterkt. Marianne wás moeilijk te doorgronden; ik hoop dat dat ook mag blijken uit mijn film. Indertijd was ze de mooiste vrouw van het eiland, en alle mannen lagen aan haar voeten, maar zelf bleef ze erg onzeker over haar uiterlijk. Ze betreurde het met name dat ze zulke kleine borsten had, en ze had haar gezicht ook altijd te rond gevonden. Die onzekerheid kwam wellicht voort uit haar jeugd: ze was altijd het zwarte schaap van de familie geweest en haar ouders hadden haar nooit gesteund in haar vage artistieke ambities. Dat heeft haar haar leven lang achtervolgd en ervoor gezorgd dat ze nooit echt in haar eigen kracht heeft geloofd.»

HUMO Het viel me op dat Mariannes zoon Axel junior, uit haar huwelijk met Axel Jensen, niet sprekend aan bod komt in uw film.

BROOMFIELD «Dat is een weloverwogen keuze geweest. Axel is nu een jaar of 60 en het gaat al een hele poos niet goed met hem. Hij verblijft permanent in een instelling omdat hij niet met de buitenwereld overweg kan, en de laatste jaren is hij erg dik geworden wegens zijn verslaving aan cola en sigaretten. Ik wilde het hem niet aandoen om hem allerlei vragen te stellen die hij waarschijnlijk erg pijnlijk zou hebben gevonden - de dood van zijn moeder, naar wier liefde hij zijn leven lang gesmacht heeft, moet voor hem een traumatische gebeurtenis zijn geweest.»

HUMO Marianne was er vaak niet voor haar zoon: die keerzijde van het vrije artiestenbestaan op Hydra toont u ook.

BROOMFIELD «Inmiddels is het algemeen bekend dat kinderen een gestructureerd, routineus leven nodig hebben om zich veilig te voelen, maar op Hydra was destijds het tegenovergestelde het geval. Iedereen sliep er met iedereen, er was veel druggebruik en de kinderen werden vaak aan hun lot overgelaten. Dat heeft veel van die kinderen met een diepgewortelde onzekerheid opgezadeld. De kunstenaars op Hydra geloofden ook dat lsd de geest opende en de persoon als geheel verrijkte, maar inmiddels weten we dat het in veel gevallen precies het tegenovergestelde effect heeft. Ik ken behoorlijk wat mensen die één foute ervaring met lsd nooit helemaal te boven zijn gekomen, met verslavingen, psychische problemen en zelfmoorden tot gevolg. Axel junior, een gevoelige natuur, is niet bestand gebleken tegen een lsd-trip die hij als kind heeft gekregen, toen zijn moeder weer eens niet in de buurt was. Dat valt Marianne ongetwijfeld te verwijten.»

HUMO De meest intieme scène van de film komt op het einde: Marianne ligt op haar sterfbed en krijgt de inmiddels beroemde brief voorgelezen die Leonard schreef toen hij van haar verslechterende gezondheid vernomen had.

BROOMFIELD «Ik vind het één van de meest ontroerende scènes die ik ooit gezien heb. En ik mag dat zeggen, want ik heb die beelden niet zelf gedraaid: ze komen van Mariannes goeie vriend Jan Christian Mollestad. Het raakt me hoe mooi en sereen Marianne is en hoeveel de woorden van Leonard overduidelijk voor haar betekenen. En ja: niet veel later, op 28 juli 2016, is ze gestorven.

»Zoals dat vaak gaat wanneer iemand overlijdt met wie je ooit close bent geweest, begon ook ik mezelf na haar dood verwijten te maken: 'Had ik maar wat meer moeite gedaan, was ik haar maar af en toe eens gaan opzoeken in Oslo in plaats van het altijd maar weer veel te druk te hebben.' 'Words of Love' is mijn manier om met Mariannes dood om te gaan, een poging om enigszins recht te zetten wat ik tijdens haar leven had nagelaten.»

'Marianne & Leonard: Words of Love' speelt nu in de zalen.

Bekijk hier de trailer:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234