'Who Killed Malcolm X?'Beeld Netflix

televisie★★★★★

‘Who killed Malcolm X?’ geeft een onthutsend beeld van het politieoptreden na de moord

Het is vandaag precies 55 jaar geleden dat activist Malcolm X werd vermoord. Een Netflix-documentaire leidt mogelijk tot herschrijving van de geschiedenis. Zeker is dat ‘Who killed Malcolm X?’ een ontluisterend beeld oplevert van het bijna laconieke onderzoek van de politie en de FBI.

Het is zondag 21 februari 1965. In de Audubon Ballroom in New York buigt bodyguard Gene Roberts zich over het lichaam van zijn baas, Malcolm X. De voorvechter van de rechten van zwarte Amerikanen is zojuist geveld door meerdere kogels. Hij is geraakt in zijn kin, buik en borst. Gene Roberts pakt Malcolms pols en voelt dat er nog een beetje leven in hem zit. Hij begint aan mond-op-mondbeademing, maar het is onbegonnen werk. Vijf minuten houdt hij de beademing vol. Beschroomd wendt hij zich tot Malcolms vrouw Betty, die wanhopig toekijkt. Malcolm X is dood.

Het lijkt zo normaal, een bodyguard die zich bekommert om de persoon die hij dient te beschermen. Maar in dit verhaal schuilt de crux van de Netflix-documentaire ‘Who killed Malcolm X?’. Een zesdelige serie waarin Abdur-Rahman Muhammad, een historicus en tourgids op de begraafplaats Arlington bij Washington, zijn levenswerk voltooit. Obsessief joeg hij op de waarheid achter de moord op de destijds 39-jarige leider van een deel van de zwarte gemeenschap in de VS.

Via archiefonderzoek – hij schrikt van de ongebruikte bewijsstukken die hij aantreft in dozen in de FBI-bibliotheek – en gesprekken met talrijke betrokkenen schetst Muhammad een onthutsend beeld van vooral het politieoptreden voor en na de moord. 

Tekst gaat verder onder de foto

Dat bodyguard Gene Roberts (linksonder) voor het podium had gestaan met zijn blik op de zaal en de schutters had gezien, was voor de politie geen reden hem te verhoren.Beeld Netflix

De vergeefse reddingsactie van Gene Roberts op het podium is exemplarisch. Niemand die wist dat Roberts, die een van de wegrennende schutters nog een dreun met een stoel verkocht, eigenlijk een undercover politieman was. De NYPD infiltreerde in die jaren in organisaties als die van Malcolm (Muslim Mosque, inc.) en Nation of Islam, waar Malcolm X lang een van de boegbeelden was geweest. Roberts had zich opgewerkt tot persoonlijke beveiliger van Malcolm X. In de documentaire vertelt hij hoe hij daags na de moord op zijn falie kreeg op het politiebureau. Niet omdat Malcolm X was vermoord, maar omdat hij hem had geprobeerd het leven te redden.

Zijn gepensioneerde leidinggevende vertelt in ‘
Who killed Malcolm X?’ dat de beademing ‘ongepast’ was. Roberts was daar als spion, niet als vriend van zijn ‘doelwit’. Dat Roberts voor het podium had gestaan met zijn blik op de zaal en de schutters had gezien, was voor de politie geen reden hem te verhoren. Ook de – naar later bleek – negen FBI-informanten in de zaal werden niet verhoord. En hoewel Malcolm na zijn conflict met Nation of Islam een overduidelijk doelwit was en een week eerder met zijn gezin aan de dood was ontsnapt bij een aanslag met brandbommen, was er geen politiebeveiliging in de zaal met vierhonderd aanwezigen.

Tekst gaat verder onder de trailer

De documentaire van tourgids Muhammad, die een persoonlijke obsessie voor de zaak ontwikkelde, geeft een fraai tijdsbeeld van de jaren 60 in de VS. En dan vooral van de verhoudingen tussen blank en zwart Amerika. Hij belicht de zaak niet eenzijdig, maar van alle kanten. Politie, FBI, advocaten, het openbaar ministerie, de familie van Malcolm, leden van Nation of Islam en een veroordeelde dader komen aan het woord.

Die laatste, Norman X Butler (hij veranderde zijn naam in Muhammad Abdul Aziz) zat vrijwel zeker twintig jaar onterecht vast. Zonder te veel van de  inhoud weg te geven; het is goed mogelijk dat het spitwerk van Abdur-Rahman Muhammad leidt tot een andere officiële versie van de moordzaak en de betrokkenheid van twee van de drie veroordeelden. De politie in New York behandelt momenteel het verzoek van documentairemaker Muhammad, die hoopt op eerherstel voor de twee ‘daders’. 

Vijf daders

In ‘Who killed Malcolm X?’ toont en onderbouwt Muhammad het waarschijnlijke scenario dat er vijf daders waren, iets dat de derde veroordeelde dader ook ondersteunt. Hij pleitte bij justitie zijn twee mededaders vrij en noemde uiteindelijk zelfs de namen van zijn vier medeplichtigen, maar dat leidde niet tot actie. 

Behalve bij Muhammad, die de vermoedelijke schutter heel dicht nadert. Komt hij oog in oog te staan met deze William Bradley? En wat heeft bokser Muhammad Ali met het verhaal te maken? Waarom lijkt iedereen in de omgeving van de waarschijnlijke moordenaar op de hoogte, maar kijkt iedereen weg? ‘Who killed Malcolm X’ is een documentaire die vragen oproept, maar er ook meer dan genoeg beantwoordt.

Tourgids en historicus Abdur-Rahman Abdullah dook diep in het moordonderzoekBeeld Netflix

Wie was Malcolm X?

Malcolm X wordt geboren als Malcolm Little op 19 mei 1925 in Omaha, Nebraska. Zijn vader overlijdt vroeg, zijn moeder belandt in een psychiatrische inrichting. Malcolm werkt als schoenenpoetser en bij de spoorwegen, waarna hij als 17-jarige in New York belandt in de wereld van prostitutie, gokken en drugs. Na zes jaar in de gevangenis raakt hij zwaar onder de indruk van de Nation of Islam (NOI), de beweging die zwarte moslims bewust maakt van hun rechten en zich afzet tegen het blanke Amerikaanse gezag.

Malcolm sluit zich aan bij de NOI en werkt zich met zijn charisma en verbale kwaliteiten binnen de kortste keren op tot rechterhand van NOI-leider Elijah Muhammad. Hij doet afstand van zijn achternaam, Little, omdat hij die beschouwt als een achternaam uit de slaventijd. De zelfgekozen X is bij de NOI een gebruikelijk teken van verzet tegen de slavernijhistorie. Malcolm X en leider Elijah Muhammad botsen als Malcolm in het openbaar reageert op de moord op president John F. Kennedy, die volgens hem hoort bij de blanke overheersers. ‘Boontje komt om zijn loontje’, zegt Malcolm, die daarna geschorst wordt.

Malcolm X breekt met de NOI en richt Muslim Mosque inc. op. Hij houdt een flink aantal volgers en wedijvert met zijn oude organisatie. In de aanloop naar zijn dood waarschuwt hij vaak voor Nation of Islam, dat hem uit de weg zou willen laten ruimen. Betrokkenheid van de NOI bij de moord op Malcolm X wordt nooit bewezen.

© AD

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234