Badriah in 'Alleen tegen de Staat'. Beeld BNNVARA
Badriah in 'Alleen tegen de Staat'.Beeld BNNVARA

TELEVISIE★★★★★

Wie naar ‘Alleen tegen de staat’ op NPO 2 kijkt, kan zich alleen maar verbijsterd afvragen: hoe is dit in godsnaam kunnen gebeuren?

Het toeslagenschandaal – lang te laconiek ‘toeslagenaffaire’ genoemd – is het heetste hangijzer in de Nederlandse politiek. Het is een verhaal waarin de verwoestende macht van de staat, radeloze burgers en schrijnende misstanden, met kinderen als ongewilde hoofdpersonen, samenkomen. Wie de documentaire ‘Alleen tegen de staat’ bekeek, kan niet anders dan zich verbijsterd afvragen: hoe is dit in hemelsnaam kunnen gebeuren?

De opzet van de film is zo simpel als het verhaal heftig is. Vijf vrouwen – Badriah, Derya, Janet, Naoual en Nazmiye – komen aan het woord. Vier van hen in beeld, een ander buiten beeld – uit schaamte. Zij vertellen wat hun is overkomen. Kort samengevat: omdat ze niet Joke of Mieke heten, heeft de Nederlandse belastingdienst hen gebrandmerkt als ‘niet te vertrouwen’. De vrouwen werden ontdaan van alles – hun gezin, hun kinderen en hun waardigheid – omdat ze al dan niet een subsidie te veel zouden hebben ontvangen, een aanleiding die in veel gevallen zelfs niet bleek te kloppen. Maar ondertussen werden ze wel voor minstens tien jaar door het slijk gehaald als fraudeur en ‘slechte ouder’.

De getuigenissen van de vrouwen – en dit zijn er slechts vijf, het schandaal trof dúízenden mensen – zijn om koud van te worden. Hoe de eerste brief van de deurwaarder leidt tot een vervolging waar Kafka van zou zeggen: ‘Kom kom, dit is wel erg kil.’ Over hoe de schuldenindustrie mensen uitperst, gedreven door geldlust en competitiedrang. En vooral over hoe de Nederlandse staat en belastingdienst een monster hebben gecreëerd: een spinnenweb zo complex en onpersoonlijk dat ‘befehl ist befehl’ en ‘computer says no’ hand in hand gaan.

Zelfs als je wilt meegaan in het verweer van de Nederlandse staat dat ‘Rome niet in één dag gebouwd is’, en dat ‘niemand moedwillig de boel in George Orwell heeft staan veranderen’, dan nog vraag je je af: hoe kun je zo zijn? Hoe kun je toezien dat mensen schulden van tienduizenden euro’s opbouwen, terwijl ze smeken om een keer het voordeel van de twijfel te krijgen? Hoe kun je kinderen uit huis plaatsen terwijl ze dat niet willen, weg van gezinnen die voor de schuldenlast begon geen enkele problematiek vertoonden? Hoe kun je jaren een systeem optuigen dat aantoonbaar tot zelfmoorden en andere excessen heeft geleid? Het valt niet uit te leggen.

Dat de zaak pas echt aan het rollen ging door onvermoeibaar werk van journalisten en de Nederlandse parlementariërs Pieter Omtzigt en Renske Leijten, mag ook een veeg teken heten. De staat is nog steeds onvermurwbaar in de kern, de meest geduchte, staalharde vijand die een mens kan tegenkomen. En dat voor een orgaan dat je bescherming zou moeten bieden. Derya roept het tegen het eind van ‘Alleen tegen de staat’: ‘Weet je. Ik haat ze gewoon. Godver. Wat een teringlijers. Ze kunnen allemaal doodvallen. Maar dat ben ik niet. Dat was ik niet. Ik ben geen hater.’

‘Alleen tegen de staat’ is essentiële en hartverscheurende televisie, die je met één vraag achterlaat: hoe kan Mark Rutte nog elke dag in de spiegel kijken?

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234