null Beeld JORIS CASAER
Beeld JORIS CASAER

'Vijf jaar hier'Phara de Aguirre

‘Wij tonen grote euforie maar ook diepe depressie. Ik heb veel tranen gezien’

U hebt ‘Vijf jaar hier’ nog niet massaal ontdekt, zo blijkt uit de kijkcijfers. Het slechte nieuws is dat u iets mist, het goede nieuws dat u er dankzij Humo nog net op tijd bij bent om uw schade in te halen. In deze zonder meer indrukwekkende Canvas-reeks duikt Phara de Aguirre in de vluchtelingencrisis die sinds 2015 woedt: ze volgde vijf jaar lang achttien mensen, van een professor tot een schrijnwerker, die met elkaar gemeen hebben dat ze noodgedwongen, geheel conform de titel, nu al vijf jaar in België verblijven.

PHARA DE AGUIRRE «Het programma haalt misschien geen hoge kijkcijfers (ongeveer 140.000 kijkers, red.), omdat mensen geen vluchtelingen meer willen zien, maar toch vond ik het mijn verdomde plicht om dit te maken. In 2015 zat ‘Het journaal’ vol met beelden van bootjes op de Middellandse Zee: dat maakte indruk en ik had toen toch de tijd voor een grootschalige reportage. Het heeft even geduurd voor Canvas het óók zag zitten – toen ze toezegden, dachten ze wellicht: ‘Laat ze maar beginnen, zo’n project van vijf jaar zal vroeg of laat wel doodbloeden.’ (lachje) Maar ik wist meteen dat ik mij in die migratiecrisis wilde vástbijten.»

HUMO Hoe verliep de communicatie?

DE AGUIRRE «Veelal via Arabische, Somalische en Afghaanse tolken. Vooral voor de iets ouderen was het Nederlands een barrière. Wat als jij op je 45ste ineens alleen nog Arabisch mag praten? Misschien heb jij een geweldige talenknobbel, maar ik niet. En als je moet praten over zeer persoonlijke dingen, dan zijn een gedetailleerde woordenschat en zin voor nuance onmisbaar. Met de meesten sms ik nu in het Nederlands, maar bij sommigen bleef ik tot op het einde met een tolk langsgaan. Als je je allerlaatste vraag stelt – ‘Hoe voel je je na vijf jaar eigenlijk in België?’ – dan moet het antwoord vanuit de buik komen.

»Corona hielp niet. Werk is de beste manier om contacten te leggen, maar als je geen job hebt, moet je het hebben van losse contacten. Die vielen allemaal weg. Leer maar eens een taal als je ze tegen niemand kunt spreken.»

HUMO Hoe heeft corona het leven van de asielaanvragers beïnvloed?

DE AGUIRRE «Tijdens de eerste lockdown stelde ik die vraag aan een Syriër. Hij zei: ‘Maar Phara, ik zát al in een lockdown.’ Soms hadden ze nog meer contact in het kamp dan in hun eigen stek later.»

HUMO Hoe stellen de jongeren het die hier alleen arriveren?

DE AGUIRRE «Somalische jongens zoeken elkaar op om te voetballen, Afghaanse jongens spelen cricket. Zij hebben een netwerk, maar Syriërs zijn een ander verhaal: bij hen voel je wantrouwen tegenover andere Syriërs. In het begin snapte ik dat niet. Maar de kwestie is natuurlijk: je zult van de ander nooit weten welke positie hij innam in de oorlog – misschien sta je wel tegenover de vijand.

»Eén van de jonge mensen die hier gestrand zijn, zei me: ‘Ik heb geen jeugdvrienden hier.’ Iemand die net aankomt in België, moet zijn sociale leven vanaf nul opbouwen. Vínd ze maar eens, die nieuwe vrienden. Mijn vader zei dat ook altijd. Ooit werd hij geïnterviewd door een scholier. Hij zei: ‘Sinds ik gevlucht ben, heb ik nooit meer een beste vriend gehad.’ Toen besefte ik pas echt dat heel je netwerk wég is als je moet vluchten.»

HUMO Jouw Baskische vader is in 1937 als 10-jarige met zijn broers geëvacueerd uit de Spaanse Burgeroorlog. Heeft hij jou daar ooit over verteld?

DE AGUIRRE «Dat heeft heel lang geduurd. Als kind besefte ik de impact niet. Ik wist van een boot en we gingen nog naar Baskenland op vakantie, maar hoe ouder hij werd, hij meer hij begon te vertellen. Ik denk dat dat vaak zo is met traumatische gebeurtenissen. Wanneer hij er dan uiteindelijk over vertelde, was hij veelal ontroerd.

»Het grote verschil met andere vluchtelingen: mijn vader vluchtte samen met twee broers. Ze hebben Nederlands geleerd, maar zijn met elkaar ook Spaans blijven praten. Daartegenover staat de Syrische Mohamed: hij kwam hier op zijn 7de aan, kon zich snel aanpassen, maar raakte ook al snel zijn Arabisch kwijt. Als hij facetimede met zijn ouders, verstond hij hen niet meer. Na twee jaar is hij herenigd met zijn ouders en kwam zijn Arabisch beetje bij beetje terug. Maar dan moet je hoe dan ook weer even wennen aan elkaar.»

null Beeld VRT
Beeld VRT

HUMO Jouw grootmoeder zou ooit hebben gezegd: ‘Als ik mijn leven kon overdoen, had ik mijn zonen nooit op die boot gezet.’

DE AGUIRRE «Dat wordt ons verteld (lachje). Ik heb het haar nooit kunnen vragen: zij heeft heel haar leven alleen Spaans en Brussels-Frans gesproken, en als kind was ik die talen onvoldoende machtig. Ik kan het mij ook niet voorstellen: je kinderen zo moeten laten vertrekken... En zij moest het doen in een tijd zonder de middelen die we nu hebben, van telefoon tot internet. Zij kon alleen brieven sturen.»

HUMO Zijn er asielzoekers die jij gesproken hebt die liever nooit op de boot waren gestapt?

DE AGUIRRE «Wij volgden hun héle evolutie, en dan zie je grote euforie maar ook diepe depressie. Een constante is dat zij de lat lager moeten leggen dan in hun ‘oude’ leven. Dat zag ik erg bij Farouk: in Syrië was hij professor Frans, een fiere man. Toen hij aankwam in Leuven, wilde hij die positie weer opnemen. Maar dat zou hier nooit lukken. Hij moest vrede nemen met een positie van ‘gewone’ leerkracht. Zijn dromen moest hij maar zien bij te stellen.

»Ik heb veel tranen gezien. Ahmed, de schrijnwerker, voelde zich miserabel toen hij alleen woonde. Maar toen leerde hij Hafiza kennen, met wie hij trouwde, en nu is hij dolgelukkig. Het enige wat hem nog méér joie de vivre zou geven, is zijn familie in Syrië terugzien.»

HUMO ‘Deze reeks wil geen pleidooi zijn voor één of ander standpunt in de discussie,’ luidde het in het persbericht. Is het in een steeds haatdragender tijdvak al geen politieke daad om asielaanvragers op zo’n menselijke manier neer te zetten?

DE AGUIRRE «Ja. Maar ik heb dit niet willen maken om te tonen welke succesverhalen hier rondlopen, wél om te laten zien hoe complex het verhaal is. Het is niet evident voor de mensen die komen, noch voor de maatschappij die hen ontvangt. Er zijn mooie kanten aan het verhaal, maar ook moeilijke. Alleen door alle kanten te kennen, kunnen we het verhaal beter begrijpen.»

HUMO Wat is jouw balans van ons asiel- en migratiebeleid?

DE AGUIRRE «Dat moet toch nog veel – hoe noemen ze dat? – aanklampender (lachje). Je krijgt het niet uitgelegd dat iemand als Hussein, die uit Somaliland is gevlucht omdat hij bedreigd werd door de broers van zijn vriendin, acht asielaanvragen kan doen. Zijn probleem in Somaliland was geen reden voor asiel, vond het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen. Maar intussen loopt de tijd: die man is hier geworteld. Ik geloof echt dat men nauwgezetter zou moeten opvolgen wat er met mensen gebeurt.»

'Ahmed, de schrijnwerker, voelde zich miserabel toen hij alleen woonde. Maar toen leerde hij Hafiza kennen, met wie hij trouwde, en nu is hij dolgelukkig.' Beeld VRT
'Ahmed, de schrijnwerker, voelde zich miserabel toen hij alleen woonde. Maar toen leerde hij Hafiza kennen, met wie hij trouwde, en nu is hij dolgelukkig.'Beeld VRT

HUMO Heb je er, met de nieuwe regering, goeie hoop op?

DE AGUIRRE «Ze moet nog goed en wel beginnen, hè. Uit een rapport van de Nationale Bank over de balans van immigratie bleek dat werk vinden érg moeilijk is. Als er maar twee op de achttien een vaste job hebben na vijf jaar – een schrijnwerker en een loodgieter – en als je weet dat anderen heel graag zouden werken maar met moeite een tijdelijke baan krijgen, dan weet je dat het niet goed zit. De begeleiding moet veel beter.»

HUMO Wat is volgens jouw getuigen het rapport van België?

DE AGUIRRE (lacht) «Mensen die hopen op asiel, of asiel gekregen hebben, zijn in de eerste plaats dankbaar. Wat ik op onbewaakte momenten wél aanvoelde, was dat zij moeite hebben met het gesloten karakter van de Vlaming. Het is hier niet evident om contacten te leggen. Dat kan ook aan hen liggen: uit wantrouwen hebben sommige vluchtelingen de neiging om zich af te sluiten.

»Ze hadden het ook over de vooroordelen. Toni vertelde me dat hij eens tegen een meisje zei dat de Carrefour in Aleppo veel groter was dan de Carrefour in Leuven. Waarop dat meisje: ‘Hebben ze een Carrefour in Aleppo?’ Daar werd hij triest van: ‘Wat denken de mensen dan, dat wij uit de woestijn komen?’ Syrië is een heel ontwikkeld land met een geweldig onderwijssysteem – maar zo ziet de Belg het niet.

»Ik moet nu nog zes jaar werken. Of nee: ik mág nog zes jaar werken. Ik heb mij voorgenomen om tegen het einde van mijn loopbaan ‘Tien om terug te zien’ te maken, waarbij ik tien mensen die ik heb ontmoet doorheen mijn carrière ga opzoeken. Dan moeten er zeker mensen van deze groep bij zijn.»

Vijf jaar hier
Canvas, dinsdag 22 december, 21.20

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234