De Racisme Kennistest, vanavond op NPO3 Beeld NPO
De Racisme Kennistest, vanavond op NPO3Beeld NPO

Tv-tip'De racisme Kennistest'

Wist u dat er zelfs racistische zeeppompjes bestaan?

Hoe vaak worden jongeren van kleur staande gehouden door de politie? En waarom geeft Google bij de zoekterm ‘Nederlandse vrouw’ bijna alleen witte blondines? De Racisme Kennistest op NPO3 praat de tv-kijker vanavond helemaal bij over dit heikele thema.

Een racistisch zeeppompje? Jazeker, dat bestaat. Als een wit iemand zijn hand eronder houdt, komt er zeep uit, bij een zwarte persoon gebeurt er niets. Foutje van de software-ontwikkelaars. Die hebben het pompje per ongeluk aangeleerd om alleen in witte voorwerpen een hand te herkennen.

De miskleun komt voorbij in de Racisme Kennistest, vanavond te zien bij BNNVARA op de Internationale Dag tegen Racisme en Discriminatie. De presentatoren Sahil Amar Aïssa en Natasja Gibbs stellen twintig quizvragen die een aanknopingspunt bieden voor een leerzaam gesprek over racisme. Wat is institutioneel racisme? Hoe ziet alledaags racisme eruit? En wat kun je er zelf tegen doen? De presentatoren praten erover met een panel van bekende Nederlanders: Willie Wartaal, Ronnie Flex, Olcay Gulsen, Sanne Wallis de Vries, Pete Wu, Selma Omari en Peter R. de Vries. Antropoloog Mitchell Esajas en ‘global health’-expert Alana Helberg-Proctor geven deskundige duiding.

De aanleiding voor het programma spreekt voor zich. ‘We zijn omringd door racisme’, vertelt Amar Aïssa aan de telefoon. ‘Het speelt een rol in de hoofdpijndossiers van deze tijd: Zwarte Piet, de toeslagenaffaire, koloniale standbeelden, enzovoort. Het gesprek erover is superongemakkelijk. Als je iemand op racistisch gedachtegoed wijst, zegt de ander al snel: ‘Ik bén geen racist’. Die reactie is heel begrijpelijk, maar het gesprek loopt daardoor spaak. Je belandt in een welles-nietesdiscussie. In de Racisme Kennistest kijken we daarom bewust niet of iemand racistisch is. We zijn voorbij dat punt. Racisme zit in iedereen, ook in mij. En dat is oké. Stap één is om dit bij jezelf te erkennen. Dan kun je er waakzaam op zijn.’

Grenscontroles

Amar Aïssa, Nederlands-Marokkaans, heeft zelf ook vooroordelen. Als er een roofoverval is gepleegd, is het eerste wat hij denkt: laat de dader geen Marokkaan zijn! En bij ‘dokter’ of ‘professor’ ziet hij meteen een witte man voor zich. We worden van jongs af aan met dit soort associaties gevoed. Zelfs kleuters – van welke kleur dan ook – zijn er al van overtuigd dat een witte pop slim en lief is, en een zwarte dom en stout. Amar Aïssa: ‘Ik hoop dat kijkers denken: dat is toch wel heel erg, daar gaan we iets aan doen. Ongeacht op welke politieke partij ze hebben gestemd. Dit thema is niet links of rechts, maar humanistisch.’

Racisme neemt allerlei gedaantes aan. Amar Aïssa ervaart het dagelijks. Op straat houdt de politie hem vaak staande. Bij grenscontroles wordt hij er altijd uitgepikt. En op Schiphol is hij een keer door marechaussees omsingeld terwijl hij gewoon op iemand stond te wachten. De vele afwijzingen bij sollicitaties komen daarbovenop. En dan zijn er natuurlijk nog de joviaal bedoelde grapjes. ‘Waren alle Marokkanen maar zoals jij’, krijgt hij soms te horen. Moet hij zo’n zinnetje als een compliment opvatten, terwijl hij zich in het diepst van zijn culturele identiteit beledigd voelt? Nog zo een: ‘Jij bent geen Marokkaan maar een Nederlander’. Hoezo?, denkt hij dan. Ben je pas een Marokkaan als je een Shell-station berooft?

‘Marokkaanse Nederlanders zijn weliswaar oververtegenwoordigd in de criminaliteit’, zegt hij, ‘maar veruit de meeste Marokkaanse Nederlanders wérken gewoon voor hun geld. In mijn familie- en vriendenkring werkt iemand bij Binnenlandse Zaken, er zit een accountant tussen. Waarom ontkoppelen mensen ons dan toch steeds weer van de samenleving door ons te framen als fietsendieven? Dat voelt als een trap naar beneden: mensen in een geprivilegieerde positie vernederen een groep die toch al op z’n gat ligt. Iedereen in mijn omgeving heeft verhalen over uitsluiting. Hoe vaak moeten wij nog bewijzen dat we níet crimineel of radicaal zijn? Hoe lang moeten we nog wachten voor we als gelijkwaardig worden gezien?’

Racistische grappen

Medepresentatrice Natasja Gibbs kan erover meepraten. Met haar Caribische wortels heeft ze een hele ontwikkeling doorgemaakt in haar kijk op racisme. ‘Vroeger dacht ik dat het normaal was’, begint ze. ‘Mijn moeders accent werd nagedaan, mijn vader werd voor Zwarte Piet uitgescholden en bij clubs geweigerd. Dat hoorde erbij, dacht ik, al was ik er ook boos over. Geen enkel kind wil dat zijn ouders worden gekleineerd.’ Als er racistische grappen werden gemaakt, lachte ze vaak maar mee. Uit ongemak, maar ook omdat ze niet beter wist hoe ze hiermee om kon gaan. ‘Zelf deed ik dan ook maar een duit in het zakje door mezelf belachelijk te maken. Ik dacht dat het maar zelfspot was, maar ergens deed het wel altijd pijn.’

Haar houding veranderde pas toen ze ging studeren. In haar nieuwe omgeving ontmoette Gibbs mensen die níet lachten om racistische grappen. ‘Toen ging er een belletje rinkelen. Vernedering ís niet normaal. Een harde grap lost niets op. Thuis heb ik geleerd om op een vriendelijke manier met racisme om te gaan. Maar zo blijf je altijd in de overlevingsmodus staan. Dat wil ik niet meer. Ik wil nu het gesprek aangaan en het oplossen.’

De presentatrice is geen voorstander van verbieden. Je moet elke grap kunnen maken, vindt ze. ‘Maar als sommige mensen er niet om lachen, is het gewoon geen goede grap. De kunst is om rake grappen te maken die de druk van de ketel halen, maar die tegelijk sensitief zijn. Het is een dunne lijn. Práát vooral eens met een ander. Kijk eens buiten je eigen kader, leef je in een ander in. Empathie is de eerste spier die je wil trainen.’

Extra zintuig

Vooroordelen zijn niet helemaal uitroeibaar, beaamt ze. ‘Van ons reptielenbrein komen we nooit af. Maar je kunt je wel bewust worden van vooroordelen, een extra zintuig ervoor ontwikkelen en er niet naar proberen te handelen. Stel je voor, je bent een ambtenaar bij de Belastingdienst en je moet beleidsinstructies uitvoeren die niet in de haak zijn. Signaleer het probleem dan meteen, dan creëer je een eerlijker samenleving.’

Nog een voorbeeld: etnisch profileren. Dat is iets heel hardnekkigs. Ook zonder officiële instructies hebben agenten de neiging om vaker mensen van kleur staande te houden, puur op basis van eerdere ervaringen. Maar daar valt wel degelijk iets tegen te doen, zegt Gibbs. ‘Britse agenten moeten sinds 2005 op een formulier aangeven wie ze hebben gecontroleerd en waarom. Zo leg je patronen bloot, bij jezelf en binnen de organisatie. Het helpt je reflecteren en traint je brein in anti-racistisch denken.’

En nu we het toch over organisaties hebben: ook bij de publieke omroep valt nog veel te verbeteren, net als bij kranten. ‘Als kijker zie je veel diversiteit onder presentatoren’, zegt Gibbs. ‘Maar achter de schermen, bij de redacties, en vooral bij de eind- en hoofdredacties, heerst een gebrek aan diversiteit. De publieke omroep hoort een afspiegeling van de bevolking te zijn, ook omdat je met alle gezichtspunten in verbinding wilt staan. Je mist nu meerstemmigheid, terwijl dat een vereiste is.’

Je mond opentrekken

Vorig jaar lanceerde Gibbs met anderen het manifest ‘Stop Racisme in de Media’. Het was een oproep aan hoofdredacties en mediadirecties om het institutionele racisme in eigen gelederen aan te pakken. Het manifest is inmiddels door 600 collega’s ondertekend en krijgt een concreet vervolg: er komt een ombudsman voor racisme binnen redacties, en de journalistenvakbond NVJ en de stichting Radar brengen het probleem in kaart. ‘In het verleden zijn vaker beloftes gedaan’, zegt Gibbs, ‘maar ik heb de indruk dat er mede onder invloed van Black Lives Matter nu echt iets verandert.’

Amar Aïssa denkt er ook zo over. Twee jaar geleden was hij nog de enige Marokkaanse Nederlander bij BNNVARA, inmiddels zijn er al een paar meer. Een programma als de Racisme Kennistest zal ook helpen, verwacht hij. ‘Ik hoop dat mensen thuis op de bank het gesprek over racisme aangaan en eerlijk toegeven dat het in ons allemaal zit. En dat ze dat besef vervolgens toepassen in hun dagelijks leven. Dus: schadelijke patronen en opmerkingen herkennen en dan je mond erover opentrekken. Antiseksisme en antihomohaat zijn al genormaliseerd, hopelijk gaat dat met antiracisme ook snel gebeuren.’

De Racisme Kennistest is op zondag 21 maart om 19.40 uur te zien bij BNNVARA op NPO 3.

(Trouw)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234